GPS na celowniku Rosji i Białorusi. Rosnące zagrożenie dla bezpieczeństwa lotniczego i morskiego

Hybrydowa wojna w przestrzeni powietrznej i morskiej

Według sekretarza generalnego NATO Marka Rutte, zakłócanie sygnałów nawigacyjnych to element szerszej strategii hybrydowej prowadzonej przez Moskwę przeciwko Europie – obok cyberataków czy sabotażu infrastruktury podmorskiej. Skutki tych działań odczuwają zarówno linie lotnicze, jak i operatorzy żeglugi, dla których precyzyjna nawigacja satelitarna jest podstawowym narzędziem codziennej pracy.

W ostatnich miesiącach dochodziło do zakłóceń sygnału GPS podczas lotów najważniejszych europejskich polityków – m.in. przewodniczącej Komisji Europejskiej Ursuli von der Leyen w Bułgarii czy byłego brytyjskiego ministra obrony Granta Shappsa w marcu 2024 r. Incydentów doświadczają również wojskowi – jak generał Carsten Breuer, inspektor generalny Bundeswehry, który relacjonował dwa przypadki zakłóceń podczas podróży w rejonie Bałtyku.

Skala problemu w krajach bałtyckich

Zjawisko przybiera na sile szczególnie w rejonie Morza Bałtyckiego. Władze Estonii informowały, że w lipcu br. aż 85 proc. lotów w tym kraju było zakłócanych przez ingerencje w systemy satelitarne. W tym samym czasie Litwa odnotowała 22-krotny wzrost liczby incydentów w stosunku do poprzedniego roku.

Dane zebrane przez osiem państw członkowskich UE i przekazane w maju do Brukseli wskazują, że nie są to przypadkowe awarie, lecz celowe operacje prowadzone przez Rosję i Białoruś. W odpowiedzi trzynaście państw UE zaapelowało o wspólne działania i zwiększoną ochronę infrastruktury krytycznej.

Reakcja instytucji międzynarodowych

Organizacja Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego (ICAO) – organ nadzoru ONZ – w lipcu oficjalnie wskazała Rosję jako źródło zakłóceń GPS i dała Moskwie 30 dni na ich zaprzestanie, grożąc uznaniem tego działania za naruszenie prawa międzynarodowego. Równolegle Międzynarodowy Związek Telekomunikacyjny (ITU) nakazał Rosji wstrzymanie ingerencji w sygnał. Moskwa jednak odpiera zarzuty, tłumacząc swoje działania potrzebą ochrony przed atakami ukraińskich dronów.

Konsekwencje dla transportu i logistyki

Choć eksperci podkreślają, że piloci są przygotowani do przechodzenia na systemy naziemne w przypadku utraty sygnału GPS, takie sytuacje zwiększają obciążenie załóg i kontrolerów ruchu, co może rodzić ryzyko błędów. W żegludze zakłócenia mogą być jeszcze bardziej dotkliwe – fałszywe sygnały (tzw. spoofing) prowadzą do błędnego określania pozycji jednostek, co stanowi realne zagrożenie dla bezpieczeństwa operacji morskich, zwłaszcza w strefach intensywnego ruchu i w rejonach portowych.

Europejska odpowiedź

Unia Europejska już zareagowała – nałożono sankcje na podmioty odpowiedzialne za zakłócenia sygnału GPS, a system Galileo uruchomił w lipcu technologię antyspoofingową, pozwalającą na wykrywanie i lokalizowanie źródeł ingerencji. Polska oraz inne państwa regionu inwestują w rozwój systemów przeciwdziałania atakom elektronicznym i wzmocnienie cyberbezpieczeństwa.

Rosnąca skala zakłóceń GPS pokazuje, że bezpieczeństwo żeglugi i transportu w Europie nie zależy już wyłącznie od tradycyjnych działań militarnych, ale również od odporności na wojnę elektroniczną i cyberataki. Dla operatorów morskich oznacza to konieczność przygotowania procedur awaryjnych, większych inwestycji w redundancję systemów nawigacyjnych i aktywnej współpracy z instytucjami unijnymi oraz NATO.