NATO stawia na Saab GlobalEye. Koniec ery E‑3 AWACS i nowy rozdział dla bezpieczeństwa Bałtyku

NATO żegna legendę zimnej wojny

Przez dekady charakterystyczne samoloty Boeing E‑3 Sentry z ogromnym talerzowym radarem były jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli natowskiej przewagi technologicznej. AWACS (Airborne Warning and Control System) stanowił powietrzne centrum dowodzenia Sojuszu.

To właśnie z pokładów E‑3 koordynowano działania lotnicze podczas konfliktów na Bałkanach, operacji nad Irakiem, Afganistanem czy podczas licznych misji patrolowych NATO. Jednak konstrukcja oparta na platformie Boeing 707 zaczęła coraz mocniej zdradzać swój wiek. Rosły koszty utrzymania. Coraz trudniejsza stawała się logistyka. Zwiększały się wymagania modernizacyjne.

Dodatkowo współczesne zagrożenia przestały przypominać te z czasów zimnej wojny. Dziś główne wyzwania stanowią pociski manewrujące, drony, cele stealth, ataki saturacyjne, wojna elektroniczna oraz działania wielodomenowe obejmujące jednocześnie przestrzeń powietrzną, morską i lądową. Właśnie w tym środowisku Saab GlobalEye zaczął zyskiwać przewagę.

GlobalEye: nowa generacja dozoru powietrznego

Saab GlobalEye nie przypomina klasycznego AWACS. Zamiast ogromnej platformy wojskowej wykorzystuje zmodyfikowany odrzutowiec biznesowy Bombardier Global 6000. Dzięki temu samolot jest znacznie tańszy w eksploatacji, bardziej ekonomiczny paliwowo, szybszy w utrzymaniu i zdolny do długotrwałych lotów patrolowych.

Najważniejszym elementem systemu pozostaje radar Erieye ER (Extended Range). To nowoczesny radar AESA zdolny do jednoczesnego śledzenia celów powietrznych, nawodnych i naziemnych.

Według Saaba system potrafi wykrywać niewielkie cele na bardzo dużych dystansach, również poza klasycznym horyzontem radarowym. Dla współczesnych konfliktów ma to znaczenie krytyczne.

Nisko lecące pociski manewrujące czy drony często pozostają niewidoczne dla radarów naziemnych ze względu na krzywiznę Ziemi. Platforma AEW&C operująca na dużej wysokości może dostrzec zagrożenie znacznie wcześniej. To właśnie dlatego wojna na Ukrainie tak mocno zwiększyła znaczenie systemów powietrznego dozoru.

Bałtyk to idealne środowisko dla GlobalEye

Morze Bałtyckie jest dziś jednym z najbardziej nasyconych wojskowo akwenów świata. Rosnąca aktywność rosyjskiej Floty Bałtyckiej, intensywne loty wojskowe, zagrożenia dla infrastruktury krytycznej oraz ryzyko użycia dronów i pocisków manewrujących powodują, że państwa regionu potrzebują możliwie najpełniejszego obrazu sytuacji operacyjnej.

GlobalEye wpisuje się w te potrzeby wyjątkowo dobrze.

Samolot może jednocześnie monitorować przestrzeń powietrzną nad Bałtykiem, śledzić ruch jednostek nawodnych, wspierać wykrywanie zagrożeń dla infrastruktury energetycznej, współpracować z systemami obrony przeciwlotniczej oraz przekazywać dane do okrętów, myśliwców i centrów dowodzenia.

Dla państw takich jak Polska, Szwecja czy Finlandia oznacza to możliwość budowania znacznie bardziej szczelnego systemu świadomości sytuacyjnej.

Polska już znajduje się w ekosystemie Erieye

Choć Polska nie posiada jeszcze GlobalEye, Warszawa wykonała już pierwszy krok w tym kierunku. W 2023 roku Polska zakupiła dwa samoloty Saab 340 AEW wyposażone w radar Erieye. To starsza i mniejsza platforma niż GlobalEye, jednak oparta na tej samej filozofii działania.

Dla Sił Zbrojnych RP był to przełom. Po raz pierwszy Polska uzyskała własną zdolność do powietrznego wczesnego ostrzegania, monitorowania przestrzeni powietrznej, koordynacji działań lotniczych oraz wsparcia obrony przeciwlotniczej.

W praktyce oznacza to także łatwiejszą integrację z przyszłymi rozwiązaniami NATO opartymi na rodzinie Erieye. Jeśli Sojusz rzeczywiście przejdzie na GlobalEye, Polska znajdzie się w gronie państw już posiadających doświadczenie z technologią Saab.

Dlaczego NATO odchodzi od Boeinga?

Jeszcze kilka lat temu naturalnym następcą E‑3 wydawał się Boeing E‑7 Wedgetail. Maszyna rozwijana wspólnie z Australią miała zostać nowym standardem natowskiego dozoru powietrznego.

Sytuacja zaczęła się jednak zmieniać.

Program E‑7 napotkał problemy kosztowe i polityczne, a Stany Zjednoczone coraz wyraźniej zaczęły przesuwać uwagę w stronę systemów satelitarnych, sensorów rozproszonych i architektury sieciowej. W rezultacie NATO zaczęło szukać alternatywy.

Saab zaoferował rozwiązanie tańsze, nowocześniejsze, bardziej elastyczne i lepiej dopasowane do europejskiego teatru działań. Dla wielu państw Sojuszu ogromne znaczenie ma również fakt, że GlobalEye reprezentuje europejską technologię.

Europejska autonomia strategiczna

Wybór Saab GlobalEye byłby również sygnałem politycznym. Po rosyjskiej agresji na Ukrainę Europa coraz częściej mówi o potrzebie budowy własnych zdolności strategicznych.

Nie oznacza to odejścia od NATO. Wręcz przeciwnie.

Oznacza jednak chęć posiadania kluczowych kompetencji również po europejskiej stronie Atlantyku. W tym kontekście Saab GlobalEye staje się czymś więcej niż samolotem. To symbol zmiany myślenia, od ciężkich platform zimnowojennych do rozproszonego, sieciowego pola walki opartego na szybkiej wymianie danych i integracji sensorów.

Bałtyk pod stałą obserwacją

Choć formalne podpisanie kontraktu nie zostało jeszcze oficjalnie potwierdzone, sam kierunek obrany przez NATO pokazuje, jak bardzo zmienia się współczesne myślenie o bezpieczeństwie powietrznym i morskim. Systemy Saab już dziś aktywnie uczestniczą w zabezpieczaniu granic Sojuszu. Dotyczy to również polskich samolotów Saab 340 AEW, które po wejściu do służby stały się ważnym elementem monitorowania przestrzeni powietrznej wschodniej flanki NATO oraz regionu Morza Bałtyckiego.

W praktyce oznacza to budowę coraz gęstszej sieci dozoru obejmującej przestrzeń powietrzną, ruch morski oraz potencjalne zagrożenia rakietowe i dronowe. Dla państw regionu Bałtyku to nie tylko kwestia technologii. To fundament współczesnego odstraszania i przewagi informacyjnej.

Jeżeli NATO rzeczywiście przejdzie na GlobalEye, oznaczać to będzie początek nowej epoki systemów wczesnego ostrzegania, bardziej mobilnych, sieciowych i znacznie lepiej dostosowanych do realiów współczesnego pola walki.

Dla Polski byłby to jednocześnie wyraźny sygnał, że rozwój własnych zdolności AEW&C stanie się jednym z kluczowych kierunków modernizacji sił zbrojnych w nadchodzących latach.