Pięć latarniowców, potem beton i słońce. Latarnia Grundkallen świeci statkom od 1862 roku

Pięć latarniowców na jednej płyciźnie

Stacja nawigacyjna Grundkallen powstała w 1862 roku, ale przez niemal sto lat nie było na niej żadnej budowli. Płycizna leży zbyt daleko od lądu i zbyt głęboko, by XIX-wieczni inżynierowie mogli postawić na niej latarnię, więc rolę znaku nawigacyjnego pełniły zakotwiczone na stałe latarniowce, czyli statki z latarnią na maszcie i stałą załogą.

Do 1959 roku na stanowisku służyło kolejno pięć takich jednostek. Ostatnią był latarniowiec nr 30 Grundkallen, zbudowany w 1922 roku w stoczni marynarki wojennej w Karlskronie, gdzie przez cały XIX wiek powstawały szwedzkie latarniowce. Szwecja używała ich wzdłuż całego wybrzeża od lat czterdziestych XIX wieku aż do 1972 roku. Służba na nich oznaczała tygodnie na kotwicy, w każdą pogodę, z dala od portu.

Pierwsza w Szwecji latarnia teleskopowa

W 1959 roku latarniowiec zastąpiła stała latarnia kesonowa, pierwsza w Szwecji wykonana w technologii teleskopowej. W tej metodzie konstrukcję buduje się w porcie, holuje na miejsce i osadza na dnie, a wieżę po posadowieniu wysuwa się do docelowej wysokości. Pozwoliło to postawić stałą latarnię tam, gdzie wcześniej mógł stać tylko statek.

Latarnia ma 34 m wysokości, a jej światło znajduje się 32 m nad wodą. U podstawy wieży mieści się dwukondygnacyjna część mieszkalna, a na szczycie lądowisko dla śmigłowca. Czerwoną wieżę osadzono na czarnym okrągłym kesonie. Światło w sektorach białym, czerwonym i zielonym jest widoczne z odległości do około 9 mil morskich.

21 lat z obsadą, potem automatyka i panele słoneczne

Przez pierwsze 21 lat latarnia miała stałą obsadę. W 1980 roku Sjöfartsverket, szwedzki urząd morski, w pełni ją zautomatyzował i wycofał z niej ludzi. Kolejna zmiana przyszła w 1992 roku, gdy generatory diesla zastąpiło zasilanie z paneli słonecznych, a latarnia otrzymała nową soczewkę Fresnela.

Każdy z tych kroków zmniejszał koszty i ryzyko związane z utrzymaniem znaku nawigacyjnego na otwartym morzu, a jednocześnie zachowywał to, co najważniejsze dla żeglugi: światło w tym samym miejscu, w którym od 1862 roku spodziewają się go kapitanowie.

Grundkallen na dzisiejszym szlaku

Latarnia nadal pracuje przy ważnym szlaku na Morze Alandzkie i do Zatoki Botnickiej, którym płyną m.in. masowce i promy. Obok światła działa radarowy znacznik racon, dzięki któremu latarnię widać także na ekranach radarów. Okolice płycizny pozostają wymagającym akwenem: w marcu 2004 roku zatonął tu fiński zestaw pchacz-barka Herakles-Bulk, płynący z Oxelösund z ładunkiem węgla.

Grundkallen jest przykładem tego, jak rozwijały się znaki nawigacyjne na całym Bałtyku, także na polskim wybrzeżu, gdzie dawne latarnie z obsadą dziś również pracują automatycznie, a wiele z nich udostępniono zwiedzającym. Szwedzki urząd morski zapytał zresztą swoich obserwatorów, kto widział Grundkallen na własne oczy, bo dla wielu żeglarzy to jeden z charakterystycznych punktów na drodze na północ Bałtyku.