Jednostka Wojskowa Formoza. 50 lat morskich komandosów. To elita polskich Wojsk Specjalnych na Bałtyku!

Od torpedowni do elity Wojsk Specjalnych

Formoza wywodzi się z powołanego w 1974 roku Zespołu Badawczego ds. Płetwonurków Morskich, kierowanego przez komandora porucznika Józefa Rembisza. Rok później, 13 listopada 1975 r., w strukturach 3. Flotylli Okrętów utworzono Wydział Działań Specjalnych — początek historii morskich komandosów.

Nazwa jednostki wzięła się od niepozornego miejsca — dawnej niemieckiej torpedowni w Gdyni-Oksywiu, połączonej z lądem wąską groblą. To tam szkolono pierwszych żołnierzy-płetwonurków. Surowe warunki i morski klimat nadały formacji niepowtarzalny charakter, który przetrwał do dziś.

W 2007 roku powstała Morska Jednostka Działań Specjalnych „Formoza”, a rok później formacja została włączona do Wojsk Specjalnych. Dziś JW Formoza podlega Dowództwu Komponentu Wojsk Specjalnych i współpracuje z innymi elitarnymi oddziałami – JWK, GROM-em, AGAT-em i NIL-em.

Mistrzowie środowiska morskiego

Domeną Formozy są operacje na styku morza, powietrza i lądu. Jednostka wykonuje działania podwodne, rozpoznawcze, dywersyjne i antyterrorystyczne.

Wśród zadań znajdują się m.in.:

• rozpoznanie hydrotechniczne i sabotaż w środowisku morskim,
• abordaż jednostek (VBSS) i przejmowanie statków w operacjach bojowych,
• neutralizacja zagrożeń w portach i na akwenach przybrzeżnych,
• ochrona morskiej infrastruktury krytycznej – w tym terminali LNG i rurociągów gazowych.

W ostatnich latach Formoza rozbudowała swoje zdolności w tym obszarze. W 2023 r. utworzono Zespół Bojowy C, wyspecjalizowany w ochronie infrastruktury energetycznej na Bałtyku. W 2025 r. jednostka podpisała kontrakt na dostawy bezzałogowych statków latających z możliwością wodowania, co otwiera nową erę w rozpoznaniu morskim.

Partner NATO i filar bezpieczeństwa Bałtyku

Formoza jest integralną częścią polskiego systemu obrony morskiej i ważnym partnerem w strukturach NATO. Jej operatorzy regularnie uczestniczą w międzynarodowych ćwiczeniach z siłami specjalnymi USA, Wielkiej Brytanii i krajów skandynawskich, doskonaląc procedury wspólnego działania na morzu.

Jednostka pełni także rolę wsparcia w krajowych operacjach antyterrorystycznych, a jej żołnierze uczestniczyli w misjach zagranicznych – m.in. w Iraku i Afganistanie.

W kontekście rosnących napięć w regionie Morza Bałtyckiego, Formoza jest kluczowym ogniwem w systemie reagowania na zagrożenia hybrydowe – zwłaszcza wobec infrastruktury energetycznej, kabli podmorskich i portów.

Pięćdziesiąt lat doświadczenia i nowoczesności

Obchody 50-lecia jednostki, zainicjowane przez Dowództwo Wojsk Specjalnych, są okazją do uhonorowania pokoleń operatorów, którzy służyli w ciszy, z dala od kamer. Wydany z tej okazji album „Formoza – 50 lat morskich komandosów” dokumentuje pół wieku historii jednostki – od czasów pionierskich po współczesność.

Formoza jest dziś jednym z najbardziej zaawansowanych technicznie i profesjonalnych komponentów polskich sił zbrojnych. Jej działalność, choć często niewidoczna, ma realne znaczenie dla bezpieczeństwa morskiego i energetycznego państwa. To formacja, która łączy tradycję z nowoczesnością – i której rola na Bałtyku będzie tylko rosła.