Fregata holuje statek gubernatora. Norwegia ćwiczy obronę totalną na Svalbardzie

Fregata z systemem Aegis i statek gubernatora

KNM Fridtjof Nansen jest okrętem wiodącym serii pięciu fregat zbudowanych dla Norwegii w hiszpańskiej stoczni Navantia w Ferrol. Jednostki mają system Aegis i są przystosowane do zwalczania okrętów podwodnych oraz obrony powietrznej. Po zatonięciu bliźniaczej KNM Helge Ingstad, która w 2018 roku zderzyła się z tankowcem, w służbie pozostały cztery. Zgodnie z decyzją Stortingu norweska marynarka wysyła na Svalbard większy okręt raz w roku i robi to od lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku.

MS Polarsyssel to statek czarterowany przez urząd Gubernatora Svalbardu (Sysselmesteren), który na archipelagu odpowiada jednocześnie za policję, akcje ratownicze i ochronę środowiska. Jednostka ma klasę lodową, lądowisko dla śmigłowca i wyciągarkę holowniczą, a jej zadania to poszukiwania i ratownictwo, inspekcje oraz reagowanie na rozlewy ropy. Od stycznia 2026 roku pływa dla gubernatora na nowym pięcioletnim kontrakcie. Obok jednostek straży przybrzeżnej Kystvakten jest jednym z nielicznych statków państwowych w rejonie, w którym odległość do najbliższego wsparcia liczy się w setkach mil.

Podczas wspólnego szkolenia obie jednostki ćwiczyły między innymi holowanie siebie nawzajem. Norwegowie podkreślają, że to kluczowa umiejętność, gdy statek ma problemy na wymagających wodach arktycznych, a celem ćwiczenia było wzmocnienie współpracy cywilno-wojskowej i lepsze przygotowanie obu załóg na nieprzewidziane zdarzenia.

- Razem wzmacniają obronę totalną i zdolność Norwegii do zapewnienia bezpieczeństwa w Arktyce - podsumowuje Sjøforsvaret.

Traktat spitsbergeński zamiast garnizonu

Traktat spitsbergeński z 1920 roku daje Norwegii suwerenność nad archipelagiem, ale zakazuje zakładania tam baz morskich i umocnień oraz wykorzystywania go do celów wojennych. Polska jest jedną ze stron traktatu, a od 1957 roku działa tam Polska Stacja Polarna Hornsund, więc bezpieczeństwo w tym rejonie dotyczy także polskich naukowców. Obecność państwa norweskiego opiera się na gubernatorze, jego statku, straży przybrzeżnej i służbach cywilnych. Marynarka wojenna pojawia się okresowo i ćwiczy z nimi, bo w kryzysie to oni będą na miejscu pierwsi.

Rosja od lat kwestionuje norweską interpretację traktatu, a aktywność rosyjskich jednostek wokół archipelagu rośnie. Norwegia odpowiada na to nie demonstracją siły, która byłaby sprzeczna z traktatem, ale sprawnością. Fregata zgrana ze statkiem gubernatora jest sygnałem, że państwo jest obecne także tam, gdzie nie ma garnizonu.

Totalforsvaret to procedury, nie hasło

Pojęcie totalforsvaret, czyli obrony totalnej, oznacza w Norwegii system, w którym bezpieczeństwo opiera się na współdziałaniu wojska, służb cywilnych, administracji, firm i mieszkańców. Tworzą go konkretne procedury i regularne ćwiczenia. Załoga statku gubernatora wie, jak podać hol fregacie, a załoga fregaty wie, jak przyjąć go od jednostki cywilnej, bo przećwiczyły to na wodzie, a nie tylko w instrukcji.

Obrona cywilna na polskim wybrzeżu

Polska wpisała podobny model do ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, obowiązującej od 2025 roku, i rozwija go w dokumentach o odporności państwa. Na morzu ten system tworzy wiele podmiotów: Marynarka Wojenna, urzędy morskie, Morska Służba Poszukiwania i Ratownictwa, Morski Oddział Straży Granicznej, porty i armatorzy. Każdy z nich ma własne procedury i ćwiczenia, a wspólne scenariusze są dziś najczęściej częścią dużych ćwiczeń międzynarodowych. Naturalnym kolejnym krokiem jest uczynienie z nich rutyny.

Potrzebę takiego zgrania pokazały ostatnie lata. Na Bałtyku dochodziło do uszkodzeń kabli podmorskich, w pobliżu wybrzeża pojawiały się nieubezpieczone tankowce floty cieni, plaże trzeba było oczyszczać z mazutu, a przy inwestycjach hydrotechnicznych wydobywano niewybuchy z czasów II wojny światowej. Każda z tych sytuacji wymagała współdziałania wojska i służb cywilnych. Wspólne ćwiczenia holowania czy ewakuacji między okrętem a jednostką urzędu morskiego lub MSPiR sprawiają, że w realnym zdarzeniu procedury są już sprawdzone.

Dobrą okazją do budowania takiej rutyny od początku są nowe jednostki: fregaty typu Miecznik, z których pierwsza, ORP Wicher, została zwodowana w sierpniu, oraz nowe łodzie ratownicze MSPiR. Svalbard pokazuje, że wystarczy zacząć od prostego manewru wykonywanego regularnie.