Bałtyk wchodzi w nową erę bezpieczeństwa. ORKAN26 i szczyt RPMB pokazały zmianę myślenia państw regionu

Bałtyk jako obszar strategicznej konfrontacji

Tegoroczna sesja Rada Państw Morza Bałtyckiego miała wyraźnie inny charakter niż spotkania sprzed kilku lat. Dominowały nie kwestie współpracy regionalnej w klasycznym rozumieniu, lecz bezpieczeństwo infrastruktury krytycznej, odporność państw regionu oraz zagrożenia wynikające z działań Rosji.

Wicepremier i minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski mówił wprost o rosyjskich operacjach hybrydowych, zakłócaniu systemów nawigacji satelitarnej oraz zagrożeniach dla żeglugi i lotnictwa cywilnego. Szczególnie mocno wybrzmiał temat tzw. floty cieni wykorzystywanej do omijania sankcji na eksport ropy.

Według danych przedstawionych podczas spotkania sankcjami objęto już ponad 630 jednostek powiązanych z tym procederem. Państwa regionu coraz częściej postrzegają jednak problem nie tylko w kategoriach sankcyjnych czy gospodarczych, ale również bezpieczeństwa ekologicznego i infrastrukturalnego. Stare tankowce operujące na intensywnie eksploatowanych wodach Bałtyku są dziś traktowane jako potencjalne źródło katastrofy środowiskowej oraz element rosyjskiej presji hybrydowej.

Jednocześnie ministrowie państw regionu wskazywali na rosnącą liczbę incydentów związanych z zakłócaniem sygnałów GNSS/GPS. Problem dotyka już nie tylko sektora wojskowego, ale również żeglugi handlowej, portów oraz lotnictwa cywilnego.

Deklaracja Sopocka: polityczny sygnał dla regionu

Przyjęta podczas spotkania Deklaracja Sopocka koncentruje się na trzech kluczowych obszarach: bezpieczeństwie regionu Morza Bałtyckiego, wsparciu dla Ukrainy, odpowiedzi na rosyjskie działania hybrydowe.

Choć RPMB nie posiada charakteru wojskowego jak NATO, znaczenie polityczne organizacji wyraźnie rośnie. Szczególnie po rozszerzeniu NATO o Finlandię i Szwecję Bałtyk staje się obszarem strategicznej koncentracji państw północnoeuropejskich.

W praktyce oznacza to coraz głębszą współpracę: wywiadowczą, infrastrukturalną, logistyczną, energetyczną oraz dotyczącą bezpieczeństwa morskiego.

Coraz wyraźniej widać również proces włączania Ukrainy do regionalnej architektury bezpieczeństwa. Choć Kijów pozostaje obserwatorem RPMB, podczas spotkania wielokrotnie podkreślano konieczność zacieśniania współpracy państw regionu z Ukrainą.

ORKAN26: pokaz nowego modelu bezpieczeństwa Bałtyku

Polityczne deklaracje znalazły bardzo konkretny wymiar w ćwiczeniach ORKAN26 przeprowadzonych równolegle w Porcie Gdynia. Ćwiczenia organizowane przez Dowództwo Komponentu Wojsk Specjalnych były jednym z najbardziej spektakularnych pokazów zdolności reagowania na zagrożenia hybrydowe w regionie.

W scenariuszu wykorzystano prom Stena Estelle należący do Stena Line. Jednostka została "przejęta" przez grupę terrorystyczną podszywającą się pod chorych marynarzy. Następnie przeprowadzono operację odbicia promu z udziałem operatorów Jednostki Wojskowej Formoza i Jednostki Wojskowej GROM.

W działania zaangażowano: śmigłowce Black Hawk, samoloty F-16, jednostki Marynarki Wojennej, szybkie łodzie szturmowe, komponent walki elektronicznej i cyberbezpieczeństwa.

Ćwiczenia obserwowali ministrowie uczestniczący w sesji RPMB, co dodatkowo podkreślało polityczny wymiar całego przedsięwzięcia.

Formoza i ochrona infrastruktury krytycznej

Szczególne znaczenie miała obecność Jednostki Wojskowej Formoza, specjalizującej się w operacjach morskich, ochronie infrastruktury offshore oraz działaniach nurków bojowych.

W ostatnich latach właśnie infrastruktura podmorska stała się jednym z najważniejszych tematów bezpieczeństwa na Bałtyku. Dotyczy to między innymi: kabli energetycznych, połączeń telekomunikacyjnych, terminali LNG, gazociągów, farm wiatrowych offshore, infrastruktury portowej.

Po incydentach związanych z uszkodzeniami kabli i instalacji podmorskich państwa regionu zaczęły traktować ochronę infrastruktury krytycznej jako jeden z priorytetów strategicznych.

ORKAN26 był więc czymś znacznie więcej niż klasycznym pokazem sił specjalnych. Ćwiczenia stanowiły demonstrację zdolności reagowania na scenariusze znajdujące się poniżej progu otwartego konfliktu zbrojnego.

Stena Line i nowa rola operatorów promowych

Istotnym elementem ćwiczeń było aktywne zaangażowanie operatora promowego Stena Line. Firma udostępniła prom oraz infrastrukturę terminalową, stając się pełnoprawnym uczestnikiem scenariusza bezpieczeństwa.

To symboliczny, ale bardzo ważny sygnał dla całej branży morskiej. Operatorzy promowi, porty i firmy logistyczne coraz częściej postrzegani są jako część systemu bezpieczeństwa państwa.

W warunkach współczesnych zagrożeń granica pomiędzy sektorem cywilnym a bezpieczeństwem państwowym stopniowo się zaciera. Dotyczy to szczególnie regionu Morza Bałtyckiego, gdzie infrastruktura transportowa ma kluczowe znaczenie zarówno dla gospodarki, jak i dla mobilności wojskowej NATO.

Linia Gdynia - Karlskrona stanowi element europejskiego korytarza TEN-T i może odgrywać istotną rolę logistyczną również w sytuacjach kryzysowych.

TTX ORKAN26: wojna hybrydowa ćwiczona przy stole

Równolegle do widowiskowej części operacyjnej prowadzono także komponent TTX (Table Top Exercise), czyli ćwiczenia sztabowo-decyzyjne. To właśnie ta część jest dziś często uznawana za najważniejszy element budowania odporności państwa.

Ćwiczenia tego typu obejmują: wymianę informacji między służbami, symulacje kryzysów, procesy decyzyjne, koordynację administracji i wojska, reakcję na cyberataki i sabotaż infrastruktury.

Scenariusze mogły obejmować między innymi: uszkodzenia kabli podmorskich, skażenia ekologiczne, zakłócenia GNSS, cyberataki na porty i logistykę, działania grup dywersyjnych.

W praktyce właśnie takie scenariusze coraz częściej definiują współczesne bezpieczeństwo morskie.

Bałtyk po 2022 roku

Wydarzenia w Sopocie i Gdyni pokazują, że Morze Bałtyckie weszło w nową fazę strategiczną. Region jeszcze kilka lat temu postrzegany głównie jako przestrzeń współpracy gospodarczej staje się dziś obszarem trwałej rywalizacji geopolitycznej.

Zmienia się również sposób myślenia o bezpieczeństwie morskim. Obejmuje ono już nie tylko klasyczną obronę militarną, ale również: ochronę infrastruktury krytycznej, bezpieczeństwo energetyczne, odporność logistyczną, cyberbezpieczeństwo, ochronę środowiska, bezpieczeństwo żeglugi i systemów nawigacyjnych.

ORKAN26 oraz sesja RPMB były wyraźnym sygnałem, że państwa regionu przygotowują się na długotrwały okres napięć i zagrożeń hybrydowych. Dla branży morskiej oznacza to nową rzeczywistość, w której kwestie bezpieczeństwa staną się jednym z kluczowych elementów funkcjonowania portów, armatorów i operatorów infrastruktury na Bałtyku.