Wmurowano kamień węgielny pod Muzeum Westerplatte. Rusza jedna z najważniejszych inwestycji historycznych w Polsce

Uroczystość odbyła się przy pozostałościach magazynu nr 1. W miejscu o szczególnym znaczeniu historycznym dla obrony Westerplatte we wrześniu 1939 roku.

"Miejsce szczególnej pamięci i odpowiedzialności"

Podczas uroczystości głos zabrała minister kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cienkowska:

- Spotykamy się w miejscu, które w pamięci lokalnej, ogólnopolskiej i światowej zajmuje pozycję szczególną. To tutaj symbolicznie rozpoczęła się II wojna światowa, dlatego mamy pełną świadomość spoczywających na nas zobowiązań. Wypełniamy je, opowiadając zgodnie z prawdą o bohaterstwie obrońców Westerplatte, o cierpieniu jeńców cywilnych, o losach tych, którzy przeżyli wojnę i przez kolejne dekady strzegli pamięci tego półwyspu. Kontynuujemy ich wysiłki, tworząc nowe Muzeum i przywracając widoczność reliktom Wojskowej Składnicy Tranzytowej - niemym świadkom pierwszych chwil wojny - mówiła minister.

Jak dodała, dzięki tej inwestycji "wypełniamy także zobowiązanie wobec przyszłych pokoleń, bo Westerplatte pozostaje wezwaniem do sprzeciwu wobec propagandy, kłamstwa i agresji".

- Naszą rolą jest dbać o pamięć i o dialog między narodami, zapewniając odwiedzającym rzetelną opowieść i godne warunki poznawania historii. Ta misja trwa każdego dnia - w pracy archeologów, muzealników i wszystkich, którzy swoją obecnością i troską współtworzą pamięć o Westerplatte – dodała Marta Cienkowska.

Inwestycja o wieloletnim przygotowaniu

Choć formalne rozpoczęcie budowy nastąpiło w 2026 roku, projekt jest efektem wieloletnich prac koncepcyjnych, badawczych i archeologicznych prowadzonych przez Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku oraz środowiska naukowe.

Wśród osób zaangażowanych w rozwój koncepcji i prace nad uporządkowaniem terenu Westerplatte znajdowali się m.in. ówczesny dyrektor muzeum,a obecnie Prezydent RP Karol Nawrocki oraz historyk prof. Grzegorz Berendt. W tym okresie intensyfikowano badania archeologiczne i dokumentacyjne, które pozwoliły na lepsze rozpoznanie reliktów Wojskowej Składnicy Tranzytowej i stały się podstawą obecnego programu inwestycyjnego.

Zakres pierwszego etapu

Pierwszy etap inwestycji obejmuje przywrócenie historycznego układu przestrzennego Wojskowej Składnicy Tranzytowej. W ramach prac przewidziano:

• odtworzenie układu ścieżek oraz wybranych obiektów, w tym budynku zawiadowcy stacji i sześciu schronów amunicyjnych,
• konserwację i ekspozycję reliktów,
• uczytelnienie przebiegu historycznego torowiska,
• uporządkowanie przestrzeni poprzez jednolitą małą architekturę i stylizowane oświetlenie,
• wprowadzenie systemu monitoringu, likwidację barier architektonicznych oraz elementy dostępnościowe, w tym makiety dla osób z niepełnosprawnościami.

Część obszaru ma zostać udostępniona zwiedzającym w drugiej połowie 2027 roku.

Badania i przygotowanie drugiego etapu

Równolegle na terenie północnego skrzydła tzw. nowych koszar prowadzone są badania archeologiczne, które potrwają do sierpnia 2026 r. Ich celem jest zabezpieczenie i identyfikacja kolejnych reliktów oraz przygotowanie ich przyszłej ekspozycji.

Drugi etap inwestycji obejmie budowę podziemnego muzeum o powierzchni ok. 7 tys. m², z czego 2,8 tys. m² zajmie wystawa stała poświęcona obronie Westerplatte, losom polskich żołnierzy oraz historii półwyspu.

Finansowanie i harmonogram

Inwestycja realizowana jest w ramach programu rządowego „Budowa Muzeum Westerplatte i Wojny 1939”, przyjętego uchwałą Rady Ministrów nr 230/2023. Łączne nakłady na lata 2023–2027 przekraczają 304 mln zł.

Przetarg na prace budowlane planowany jest na II kwartał 2026 r., a rozpoczęcie robót przewidziano na przełom III i IV kwartału 2026 r. Zakończenie całego przedsięwzięcia zaplanowano na 2030 rok.