Siedmiu poległych na wojnie, siedmiu w czasie pokoju. Błyskawica ma 90 lat i wciąż nosi banderę

Matką chrzestną była żona Edwarda hr. Raczyńskiego, ambasadora RP w Londynie, a w latach 1979–1986 prezydenta RP na uchodźstwie. Niewiele ponad dwa miesiące wcześniej w tej samej stoczni wodowano prototypowy, bliźniaczy Grom. Oba niszczyciele należały do najnowocześniejszych i najsilniejszych okrętów swojej klasy na świecie.

Od Pekingu do Deadlight

Wobec groźby wojny Grom, Błyskawica i starsza Burza odeszły do Wielkiej Brytanii rozkazem o kryptonimie „Peking". Grom zatonął 4 maja 1940 roku w fiordzie Rombakken pod Narwikiem, zbombardowany przez Luftwaffe. Błyskawica przeszła całą wojnę: Morze Północne i Atlantyk, kampanię norweską, ewakuację z Dunkierki, obronę Cowes przed nalotami, gdy w maju 1942 roku stała w remoncie u swojego budowniczego, Morze Śródziemne ze wsparciem Malty i lądowania w Afryce Północnej, osłonę inwazji w Normandii. Już po kapitulacji Niemiec wzięła udział w operacji Deadlight, czyli zatapianiu przejętych U-Bootów.

Bilans tej służby, podany przez Muzeum Marynarki Wojennej z okazji rocznicy, jest konkretny: prawie 150 tysięcy mil morskich, 85 eskortowanych konwojów, 108 patroli bojowych. Artyleria okrętu zestrzeliła na pewno cztery samoloty i prawdopodobnie trzy kolejne, a razem z innymi okrętami Błyskawica zatopiła dwa niszczyciele, dwa statki i kilka mniejszych jednostek, walczyła też skutecznie z okrętami podwodnymi. Trzy razy była poważnie uszkodzona. Przez całą wojnę zginęło na niej siedmiu marynarzy, 48 odniosło rany.

Jest jedynym alianckim okrętem bojowym, który uczestniczył w działaniach od 1 września 1939 do 8 maja 1945 roku bez przerwy.

Powrót, katastrofa i bateria w Świnoujściu

Do kraju Błyskawica wróciła 4 lipca 1947 roku pod dowództwem komandora Bolesława Romanowskiego, słynnego podwodnika. W czynnej służbie pozostawała jeszcze 20 lat, ale stan wyeksploatowanego okrętu się pogarszał. 9 sierpnia 1967 roku podczas ćwiczeń doszło do awarii rurociągów parowych; zginęło siedmiu marynarzy, tylu samo, ilu przez całą wojnę. To praktycznie zakończyło aktywną służbę. Po remoncie okręt pełnił jeszcze rolę baterii przeciwlotniczej w Świnoujściu, a w 1975 roku został ostatecznie wycofany ze służby.

Zastąpił wtedy w roli okrętu muzeum Burzę, również weterana wojny. Pierwszych zwiedzających przyjął 1 maja 1976 roku; do dziś było ich około 7,5 miliona.

Okręt, nie eksponat

Błyskawica wciąż jest w składzie 3 Flotylli Okrętów i ma etatową marynarską załogę. To miejsce promocji oficerskich i uroczystości państwowych, ostoja morskiego ceremoniału i zarazem, jak pisze muzeum, świetnie utrzymany zabytek techniki wojennomorskiej o światowej randze. W 1987 roku okręt odznaczono orderem Virtuti Militari. Od 2021 roku honorowy mecenat rodzinny sprawują nad nim córki matki chrzestnej, Viridianna Rey i Katarzyna Raczyńska.

Dziewięćdziesiątą rocznicę wodowania okręt obchodzi po raz pierwszy bez żadnego świadka swojej służby. W maju tego roku zmarł w wieku 91 lat Lech Scott-Skorobohaty, ostatni marynarz, który pełnił służbę na Błyskawicy. Ostatni duży remont dokowy okręt przeszedł w 2021 roku w PGZ Stoczni Wojennej, więc pytanie o kolejne dokowanie wróci w ciągu kilku lat.

Dziś, gdy w Gdyni i Szczecinie trwa spór o to, gdzie ma stanąć Dar Młodzieży po zakończeniu służby, Błyskawica jest dowodem, że okręt muzeum może pozostać okrętem: z banderą, załogą i ceremoniałem. Przez pół wieku przy Nabrzeżu Pomorskim nikt nie pytał, czy to się opłaca.