Prawie 5000 motocykli w drodze do Piaśnicy. Pamięć o zbrodni, której Niemcy nie zdołali spalić

Rajd wystartował o 14:00 z placu Jakuba Wejhera. Zanim silniki zagłuszyły wszystko inne, uczestników witała Orkiestra Dęta Gminy Wejherowo. Pod pomnikiem założyciela miasta odpalono race, czerwony dym przesłonił na chwilę fasady kamienic, a nad rynkiem poniósł się jeden okrzyk z tysięcy gardeł: cześć i chwała bohaterom. Dopiero po nim kolumna ruszyła. Potem miasto na długie minuty zamieniło się w jedną, powoli sunącą rzekę chromu, skóry i biało-czerwonych flag. Mieszkańcy stali na chodnikach, w oknach i na balkonach, dzieci machały z ramion rodziców, kierowcy zatrzymanych aut wysiadali i filmowali telefonami. Kolumna wciąż nie miała końca.

Dziesięć kilometrów pamięci

Skalę tegorocznej edycji najlepiej oddaje jedno zdanie: czoło kolumny było już w lesie, a jej ogon nadal stał na rynku. Prawie 5000 motocykli to nie tylko rekord rajdu. To także jeden z największych przejazdów motocyklowych, jakie widziało Pomorze, i dowód na to, że pamięć o Piaśnicy przestała być sprawą lokalną, sprawą Wejherowa i powiatu. Stała się sprawą ludzi z całego kraju, którzy w sobotę przyjechali tu z własnej woli, na własny koszt i z własnej potrzeby.

– To jest widok, którego naprawdę nie da się zapomnieć. Ponad dziesięć kilometrów motocykli, prawie pięć tysięcy uczestników i moment, w którym pierwsze motocykle były już w Piaśnicy, a kolejne wciąż opuszczały wejherowski rynek. Ale dla nas ta liczba nie jest najważniejsza. Najważniejsze jest to, po co tutaj jesteśmy. Tysiące ludzi przyjechały nie tylko po to, żeby wspólnie przejechać tę trasę, ale przede wszystkim po to, żeby oddać hołd ofiarom Piaśnicy i pokazać, że o ich losie będziemy pamiętać. Kiedy widzi się tę kolumnę, trudno uwierzyć, że jest nas tutaj aż tylu. Ale jeszcze większe wrażenie robi świadomość, dokąd jedziemy. Każdy kolejny motocykl, każda rodzina, każdy uczestnik tego rajdu jest dzisiaj częścią żywej pamięci o Piaśnicy – mówi Marcin Drewa, organizator rajdu i prezes stowarzyszenia Amor Patriae Suprema Lex.

Motocykliści przyjechali z Kaszub, z Trójmiasta, z całego Pomorza i z odległych części kraju. Jechali w klubowych barwach i pojedynczo, na ciężkich cruiserach i na małych maszynach, całymi rodzinami i w grupach przyjaciół. Łączyło ich to, że wszyscy zmierzali w jedno miejsce, do lasu, który przez pół roku był największą katownią Pomorza.

Piaśnica. Zbrodnia, po której Niemcy chcieli nie zostawić śladu

Żeby zrozumieć, dlaczego kilka tysięcy ludzi milknie na leśnej polanie, trzeba wiedzieć, co się tu wydarzyło. Piaśnica to największe miejsce masowych egzekucji na Pomorzu z początku II wojny światowej, nazywane pomorskim Katyniem. Niemcy zaczęli tu mordować już w październiku 1939 roku, kilka tygodni po zajęciu Gdyni i Wejherowa, i nie przestali aż do wiosny 1940 roku. Wykonawcami byli funkcjonariusze SS i policji oraz członkowie Selbstschutzu, paramilitarnej formacji złożonej z miejscowych Niemców, którzy jeszcze latem 1939 roku byli sąsiadami swoich przyszłych ofiar. To oni wskazywali nazwiska, to oni aresztowali i to oni często stali nad dołami.

Zbrodnia była zaplanowana na zimno. W ramach tzw. Intelligenzaktion okupant postanowił zniszczyć polską warstwę przywódczą Pomorza: nauczycieli, księży, urzędników, lekarzy, prawników, działaczy społecznych i samorządowych, harcerzy, kupców, ludzi, którzy w Wejherowie, Gdyni, Pucku i okolicznych wsiach byli kimś. Ich winą było to, że byli Polakami, że umieli myśleć i że inni ich słuchali. Do lasu przywożono ich ciężarówkami, partiami, zwykle o świcie. Ustawiano nad wykopanymi wcześniej dołami i rozstrzeliwano. Nie oszczędzano kobiet ani dzieci. Świadkowie i śledztwa powojenne przyniosły relacje o bestialstwie, które trudno powtarzać: o mordowaniu na oczach bliskich, o dobijaniu rannych, o dzieciach zabijanych bez jednego strzału.

Za tą zbrodnią stał plan, a za planem człowiek. Albert Forster, gauleiter Okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie, nie ukrywał, czemu ma służyć okupacja Pomorza. Polskość miała zostać z tej ziemi wykorzeniona całkowicie, a przypisywane mu słowa o wyniszczeniu narodu polskiego od kołyski do dziś należą do najbardziej wstrząsających zdań, jakie zostawiła po sobie niemiecka administracja na Pomorzu. Piaśnica była tego programu pierwszym i najkrwawszym rozdziałem. Nie chodziło o pokonanie przeciwnika, ale o to, żeby przeciwnika nie było: żeby nie było nauczyciela, który uczy po polsku, księdza, który spowiada po polsku, i dziecka, które po polsku mówi do matki.

Do Piaśnicy trafiały nie tylko ofiary z Pomorza. Niemcy przywozili tu pociągami także ludzi z głębi Rzeszy, w tym Polaków i Czechów mieszkających w Niemczech oraz pacjentów szpitali psychiatrycznych, także niemieckich obywateli, uznanych przez III Rzeszę za niegodnych życia. Wszystkich kończył ten sam las. Liczbę ofiar szacuje się na 12 do 14 tysięcy, a dokładnej nigdy nie poznamy, bo w 1944 roku, kiedy front zbliżał się do Pomorza, sprawcy wrócili na miejsce zbrodni. Więźniowie obozu Stutthof musieli rozkopać groby i spalić ciała na stosach, a po zakończeniu pracy sami zostali zamordowani. Niemcy chcieli, żeby po Piaśnicy nie został ani ślad, ani świadek, ani nazwisko.

Nie udało im się. Zostały fragmenty kości i przedmioty odnalezione po wojnie, zostały relacje nielicznych ocalałych, została pamięć rodzin, które przez dziesięciolecia szukały swoich bliskich, i został las, który dziś jest jednym wielkim cmentarzem. Wśród zamordowanych była siostra Alicja Kotowska, przełożona wejherowskich zmartwychwstanek, zabita w listopadzie 1939 roku, gdy w drodze na śmierć tuliła do siebie żydowskie dzieci. Jan Paweł II ogłosił ją błogosławioną w 1999 roku, w gronie 108 polskich męczenników II wojny światowej. Piaśnica ma więc nie tylko swoje ofiary, ale i swoją patronkę.

Kiedy milknie pięć tysięcy silników

W lesie piaśnickim na uczestników czekała Orkiestra Dęta Gminy Kosakowo, a o 15:00 rozpoczęła się uroczysta msza święta. Sprawowali ją ks. infułat Daniel Nowak, kapelan Stowarzyszenia Rodzina Piaśnicka, ks. Jerzy Kraśnicki z MIVA Polska, kapelan zmotoryzowanych, oraz ks. Marcin Możejko SDB, proboszcz parafii Podwyższenia Krzyża Świętego w Rumi.

Ryk kilku tysięcy silników ucichł. Między sosnami, w miejscu masowych grobów, stanęli w ciszy ludzie, którzy jeszcze godzinę wcześniej tworzyli najgłośniejszy przejazd w regionie. Ten kontrast jest sercem rajdu: hałas i siła w drodze, milczenie i skupienie na miejscu. Nikt nie musiał prosić o ciszę. Przyszła sama, razem z pierwszymi słowami liturgii.

– Motocykle są tutaj bardzo widoczne, jest ich kilka tysięcy, jest ogromny hałas, emocje i energia. Ale kiedy docieramy do Piaśnicy, wszystko to schodzi na drugi plan. Zostaje cisza, modlitwa i świadomość tego, w jakim miejscu jesteśmy. I właśnie o to chodzi. Chcemy wykorzystać siłę naszego środowiska, żeby przypominać o historii, a nie pozwolić, żeby Piaśnica stała się tylko nazwą na mapie. Uroczysta msza święta jest dla nas bardzo ważnym elementem tego dnia. Bo są takie miejsca i takie wydarzenia w historii, przy których człowiek po prostu potrzebuje się zatrzymać, pomodlić i pomyśleć. Chcemy zawierzyć Bogu tych, którzy tutaj zostali zamordowani, ale również nasze rodziny, naszą wspólnotę i naszą ojczyznę. To jest moment wyciszenia po ogromnej energii całego rajdu – tłumaczy Marcin Drewa.

Wiedeń, Imię Maryi i słowa o kołysce

Data rajdu nadała liturgii dodatkowy wymiar, o którym kapłani mówili wprost. 12 września to rocznica bitwy pod Wiedniem z 1683 roku, w której wojska Jana III Sobieskiego zatrzymały pochód armii osmańskiej na Europę. To także święto Najświętszego Imienia Maryi, rozszerzone na cały Kościół przez papieża Innocentego XI właśnie jako dziękczynienie za wiedeńskie zwycięstwo. W homilii przypomniano, że Polacy od stuleci stawali w obronie nie tylko własnych granic, ale całej chrześcijańskiej Europy, i że ci sami Polacy 256 lat po Wiedniu leżeli w piaśnickich dołach, zamordowani przez naród, który chciał uchodzić za serce tej Europy. Maryja, której imię Kościół czci tego dnia, była w tej homilii tą, której zawierza się i zwycięzców spod Wiednia, i ofiary z lasu.

Najmocniej wybrzmiały jednak słowa o kołysce. Kapłan przywołał program niemieckiej okupacji Pomorza, w którym naród polski miał zostać wyniszczony od kołyski, od najmłodszych, od tych, którzy dopiero uczyli się mówić. Odwrócił tę metaforę: skoro Niemcy chcieli zabić polskość od kołyski, to od kołyski trzeba ją dziś przekazywać. Pamięć o polskich bohaterach i męczennikach nigdy nie zginie, dopóki będą rodzice, którzy przywiozą tu swoje dzieci, i dopóki dzieci będą wiedziały, po co tu przyjechały. Kołyska, która miała być miejscem śmierci narodu, ma być miejscem, w którym naród zaczyna pamiętać.

Przywołano też słowa Jana Pawła II o krwi męczenników, z której wyrasta nowe życie, i o tym, że naród, który potrafi klękać nad grobami swoich świadków, nie jest narodem pokonanym. Ci, którzy zginęli w Piaśnicy, oddali życie nie za abstrakcję, ale za konkretną wierność: Bogu, ojczyźnie, własnemu sumieniu. Modlono się za zamordowanych, za ich rodziny, za tych, którzy ocaleli i nieśli pamięć przez lata milczenia, ale też za żyjących: za motocyklistów, za ich bliskich, za Polskę. Prośba o pokój, wypowiedziana nad dołami, w których leżą ofiary wojny, brzmiała inaczej niż w kościele.

Dziecko na motocyklu, pamięć na pokolenia

To o tych ludziach przypomina każdy z dziewięciu rajdów. Motocykl jest tu tylko środkiem: łatwiej zebrać tysiące osób pod hasłem wspólnego przejazdu niż pod hasłem lekcji historii. Ale kiedy kolumna zatrzymuje się w lesie, lekcja odbywa się sama. Organizatorom najbardziej zależy na tym, żeby uczyli się jej najmłodsi, i sobotni rajd pokazał, że ta lekcja trafia do adresatów. W kolumnie jechały dzieci, niekiedy nawet w nieco za dużych kaskach, przytulone do pleców rodziców. W lesie stały obok nich, cicho, jakby rozumiały więcej, niż można oczekiwać.

– Bardzo cieszy mnie to, że w tym wydarzeniu uczestniczą całe rodziny. Przyjeżdżają rodzice z dziećmi, młodzi ludzie, starsi motocykliści. To jest dla nas niezwykle ważne, bo pamięć historyczna nie może zostać zamknięta w podręcznikach. Dziecko, które dzisiaj przyjechało tutaj z rodzicami, za kilka czy kilkanaście lat może samo przyprowadzić swoje dziecko. W ten sposób pamięć naprawdę trwa. Dzisiejszy rajd jest właśnie takim mostem między pamięcią a współczesnością. Pokazujemy, że młodzi ludzie, rodziny, motocykliści, całe środowiska chcą znać historię i chcą o niej mówić – mówi organizator.

Marcin Drewa podkreśla, że Piaśnica jest częścią historii tej ziemi i częścią lokalnej tożsamości, i że nie da się budować przyszłości, zapominając o tym, co się tu wydarzyło. Stąd zaproszenie nie tylko dla motocyklistów, ale dla mieszkańców Wejherowa, Pomorza i całej Polski, żeby przyjeżdżali, zatrzymywali się i poznawali tę historię. To miejsce, jak mówi, zasługuje na pamięć, szacunek i obecność ludzi.

– Naród, który zapomina o swoich ofiarach, traci część własnej pamięci. My nie chcemy zapominać. Piaśnica jest jednym z tych miejsc, które przypominają nam, jak wielką cenę płacili ludzie tej ziemi za to, że byli Polakami, że byli sobą, że mieli swoje rodziny, swoje życie i swoje marzenia. Dlatego przyjeżdżamy tutaj każdego roku. Nie z obowiązku wynikającego z kalendarza, ale z wewnętrznej potrzeby serca – dodaje.

Modlitwa i muzyka w jednym dniu

Po części religijnej uczestnicy nie rozjechali się do domów. Na motocyklistów i mieszkańców czekał festyn oraz trzy koncerty, które zamknęły dzień. Tak zbudowany program jest zamierzony i, jak przekonuje organizator, wcale nie stoi w sprzeczności z powagą miejsca. Przeciwnie: to właśnie wspólnota sprawia, że ludzie wracają na rajd co roku i przywożą ze sobą kolejnych. Ci, których zamordowano w Piaśnicy, mieli swoje rodziny, swoje święta i swoją muzykę. Radość żyjących nie jest zdradą pamięci o nich. Jest dowodem, że plan wyniszczenia narodu się nie powiódł.

– Chcieliśmy, żeby to było wydarzenie, które ma dwa wymiary. Z jednej strony jest modlitwa, pamięć i hołd dla tych, którzy tutaj zginęli. Z drugiej jest wspólnota, spotkanie ludzi, muzyka i radość z tego, że możemy być razem. To nie jest sprzeczność. Pamięć nie musi oznaczać wyłącznie smutku. Możemy pamiętać o tych, których już z nami nie ma, a jednocześnie cieszyć się tym, że dzisiaj możemy żyć, spotykać się i być razem w wolnej Polsce – mówi Marcin Drewa.

Rajd zaczynał się przed dziewięcioma laty od kilkudziesięciu motocykli. Dziś potrzebuje zabezpieczenia trasy na dziesięciokilometrowym odcinku, koordynacji ze służbami i logistyki, jakiej wymagają największe imprezy plenerowe w województwie. Organizatorzy nie ukrywają, że skala ich zaskoczyła.

– Nie spodziewaliśmy się, że wydarzenie urośnie do takiej skali. Dzisiaj mamy niemal pięć tysięcy motocykli, ogromną kolumnę ciągnącą się przez ponad dziesięć kilometrów, a do tego ludzi, którzy przyjechali tutaj nie tylko z najbliższej okolicy. To pokazuje, że jest ogromna potrzeba wspólnoty, ale też potrzeba pamiętania. I my jako organizatorzy czujemy ogromną odpowiedzialność, żeby tę ideę rozwijać, ale jednocześnie nigdy nie zgubić tego, co jest jej najważniejszym sensem – podsumowuje Marcin Drewa.

Piaśnica nie została nazwą na mapie

Zaproszenie na jubileuszową, dziesiątą edycję padło jeszcze w sobotę. Jeśli tegoroczna frekwencja jest jakąkolwiek wskazówką, za rok Wejherowo będzie musiało przygotować się na jeszcze dłuższą kolumnę.

Piaśnica przez dziesięciolecia była miejscem, o którym mówiono cicho. Dziś raz w roku mówi o niej kilka tysięcy silników, a potem, w lesie, kilka tysięcy ludzi milczy razem. Niemcy chcieli spalić tę pamięć razem z ciałami i wyniszczyć naród od kołyski. Nie spalili i nie wyniszczyli. W sobotę nad piaśnickimi grobami stały dzieci, które za kilkanaście lat przywiozą tu własne. Trudno o bardziej wyraźny sygnał, że pamięć o pomordowanych przetrwała i ma się dobrze.

Od redakcji

Cieszymy się, że KPH Group, wydawca Gazety Morskiej i Daily Mare, mogła w tym roku dołączyć do grona organizatorów Motocyklowego Rajdu Piaśnickiego, a wraz z nami do wydarzenia dołączyli nasi partnerzy, w tym między innymi firma Enterosoft. Nie traktujemy tego jako jednorazowego patronatu. Świadomość historii, pamięć o ofiarach i szacunek dla bohaterów i męczenników Polski są dla nas wartościami, na których chcemy budować naszą obecność w regionie.

Piaśnica przypomina, że pamięć nie przetrwa sama. Potrzebuje ludzi, którzy przyjadą, staną i powiedzą głośno, że nie zapomnieli. W sobotę takich ludzi było kilka tysięcy. Chcemy, żeby za rok było ich jeszcze więcej.