Konserwator chce wywłaszczenia Morskiego Domu Kultury. Zabytek w Nowym Porcie może wrócić do państwa

Konserwator sięga po najmocniejsze narzędzie

Wniosek dotyczy wywłaszczenia nieruchomości, której użytkownikiem wieczystym jest łódzka spółka Central Fund Of Immovables. Według konserwatora firma nie jest w stanie zapewnić zabytkowi odpowiedniej opieki, a stan budynku wciąż się pogarsza. Właściciel nie wykonał żadnych prac, także zabezpieczających, choć po kontrolach dostał nakaz remontu, a później grzywnę. Najpilniej trzeba ratować wnętrza, którym zagraża nieszczelny dach.

Wywłaszczenie zabytku to rozwiązanie, które ustawa o ochronie zabytków przewiduje na sytuacje, gdy obiektowi grozi zniszczenie, a właściciel nie reaguje na nakazy. Sięga się po nie rzadko, bo to najdalej idąca forma ingerencji państwa w prywatną własność. W przypadku Morskiego Domu Kultury konserwator nie ma jednak wątpliwości, że innej drogi nie ma.

- Analizując niniejszą sprawę i postawę właściciela zabytku, który zaniechał wszelkich działań względem swojej własności i nadal nie podejmuje żadnych działań względem zabytku nieruchomego, w tym żadnych działań zabezpieczających go przed zniszczeniem, należy stwierdzić, że jeśli przedmiotowy obiekt zostanie nadal we władaniu obecnego właściciela, to niewątpliwie ulegnie on całkowitemu zniszczeniu i degradacji - czytamy w uzasadnieniu wniosku Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

Nakazy, upomnienia i grzywna bez efektu

Łódzka spółka kupiła budynek w 2006 r. i od tego czasu jego stan systematycznie się pogarszał. Od 2022 r. konserwator kilkakrotnie kontrolował obiekt, a po alarmach mieszkańców nakazał zabezpieczenie dachu, naprawę rynien, usunięcie zawilgoconych tynków, odgrzybienie ścian i położenie nowych tynków tam, gdzie było to konieczne. W lipcu 2023 r. właściciel otrzymał upomnienie, a następnie grzywnę.

Latem 2024 r., już po nałożeniu grzywny, spółka wystąpiła o pozwolenie na prace i je otrzymała. Remont jednak się nie rozpoczął. Wcześniej, wiosną 2023 r., najemcy, którzy korzystali jeszcze z części pomieszczeń, dostali nakaz wyprowadzki, a w budynku opisywano zalania, grzyb i brak prądu. Wniosek o wywłaszczenie jest więc zwieńczeniem kilkuletniej, konsekwentnej drogi administracyjnej, a nie pochopną decyzją.

Dom kultury portowców, który miał przypominać Pałac Kultury

Morski Dom Kultury przy ul. Marynarki Polskiej otwarto 7 listopada 1954 r. Socrealistyczny gmach zaprojektował Witold Rakowski, a na etapie planowania zakładano, że ma przypominać warszawski Pałac Kultury i Nauki. Budynek był częścią ambitnego planu stworzenia w Nowym Porcie nowego śródmieścia Gdańska w miejsce zniszczonego w czasie wojny centrum. Z planu zrezygnowano po 1956 r., ale dom kultury zdążył powstać.

Właścicielem obiektu był gdański port, a jego pracownicy i ich rodziny byli głównymi odbiorcami działalności MDK. W budynku działały teatr, kino, kawiarnia i czytelnia, odbywały się kursy językowe, wydarzenia muzyczne i taneczne, a dzieci uczyły się fotografii, modelarstwa szkutniczego i tańca. W 1958 r. odbyła się tu pierwsza premiera Teatru Muzycznego, który dwa lata później przeniesiono do Gdyni. W latach 90. Zarząd Portu Gdańsk sprzedał budynek i dom kultury przestał pełnić swoją pierwotną rolę.

Mieszkańcy walczą o swój dom kultury od 1992 r.

O budynek od ponad trzech dekad upominają się mieszkańcy Nowego Portu. Już w 1992 r. założyli Towarzystwo Morskiego Domu Kultury, które stawia sobie za cel przywrócenie gmachowi funkcji kulturalnej. To dzięki zabiegom stowarzyszenia w 2012 r. budynek trafił do rejestru zabytków. W uzasadnieniu tamtej decyzji konserwator zaliczył go do najważniejszych zabytków architektury gdańskiej wzniesionych na Wybrzeżu po 1945 r. Wpisano go w całości, bo wewnątrz zachowała się duża część oryginalnego wystroju.

Z wniosku konserwatora cieszy się Rada Dzielnicy Nowy Port, a mieszkańcy od dawna wskazują Morski Dom Kultury jako naturalne miejsce dla lokalnych organizacji i działań kulturalnych. Teraz decyzja należy do miasta, które poprowadzi postępowanie wywłaszczeniowe. Po latach nakazów, które pozostawały na papierze, sprawa po raz pierwszy zmierza w kierunku, który daje temu wyjątkowemu budynkowi szansę na przetrwanie.