REPMUS 26 przy Tróia. Cztery tygodnie testów bezzałogowców z udziałem 36 marynarek

REPMUS jest dziś największym na świecie ćwiczeniem eksperymentalnym z morskimi systemami bezzałogowymi i miejscem, w którym rozstrzyga się, które z nich trafią do wyposażenia flot.

300 systemów bezzałogowych na 400 milach kwadratowych

Tegoroczna, szesnasta edycja trwa od 31 sierpnia do 25 września w rejonie półwyspu Tróia i Sesimbry, na południe od Lizbony. Bierze w niej udział ponad półtora tysiąca osób, ponad 300 systemów bezzałogowych nawodnych, podwodnych i powietrznych oraz 14 jednostek wsparcia, a obszar ćwiczeń przekracza 400 mil kwadratowych.

Skala rośnie bardzo szybko. W 2023 roku NATO podawało nieco ponad 90 systemów bezzałogowych i jedenaście okrętów. W trzy lata liczba testowanych urządzeń wzrosła więc ponad trzykrotnie.

Ćwiczenie ma cztery fazy: integrację systemów i konfigurację sieci, eksperymenty z nowymi rozwiązaniami, epizody operacyjne z budową rozpoznanego obrazu sytuacji i fuzją danych oraz ocenę końcową. Od 15 września dołącza do niego natowskie ćwiczenie Dynamic Messenger, które przenosi wyniki eksperymentów w scenariusz operacyjny.

Obrona przeciwminowa jako polska specjalność

Udział 13 Dywizjonu Trałowców nie jest przypadkowy. Obrona przeciwminowa to obszar, w którym Marynarka Wojenna ma w NATO realną i uznaną pozycję, opartą na niszczycielach min typu Kormoran II i na doświadczeniu w oczyszczaniu Bałtyku z amunicji z obu wojen światowych.

To także obszar, w którym systemy bezzałogowe zmieniają sposób pracy najszybciej. Klasyczny schemat, w którym okręt wchodzi na akwen miny i ryzykuje kadłubem, jest zastępowany modelem, w którym pierwszy idzie pojazd podwodny, a okręt pozostaje poza strefą zagrożenia. Poszukiwanie, identyfikacja i klasyfikacja obiektów, czyli dokładnie to, czego uczyli się polscy nurkowie minerzy, to dziś praca operatora sonaru i pojazdu, a nie tylko nurka.

Od eksperymentu do zamówienia

Najważniejsza zmiana w tegorocznej edycji dotyczy tego, co dzieje się z wynikami. REPMUS 26 został powiązany z natowskim Rapid Adoption Action Plan i ma zasilać zarówno proces planowania obronnego NATO, czyli NDPP, jak i unijny plan rozwoju zdolności CDP.

Oznacza to, że testy przy Tróia nie kończą się raportem dla uczestników, tylko trafiają do dokumentów, na podstawie których państwa planują zakupy. Dla firm to najkrótsza droga od prototypu do wymagań przetargowych, a dla marynarek sposób na sprawdzenie sprzętu przed podpisaniem umowy, a nie po niej.

Ćwiczenie organizuje portugalska marynarka w swoim Centrum Eksperymentów Operacyjnych w Tróia, wspólnie z natowskim centrum badawczym CMRE, inicjatywą Maritime Unmanned Systems i Dowództwem Morskim MARCOM, a także z wydziałem inżynierii Uniwersytetu w Porto i, od 2024 roku, Europejską Agencją Obrony.

Czego szukano w tym roku

Tegoroczne eksperymenty skupiły się na bezzałogowych sensorach podwodnych pochodzących od różnych producentów i na tym, żeby jeden operator mógł sterować wieloma systemami różnych typów przez wspólny interfejs. Celem jest trwały obraz sytuacji pod wodą i ochrona infrastruktury portowej oraz wód przybrzeżnych.

Uczestniczący w ćwiczeniu od 2024 roku Rheinmetall, występujący w roli integratora systemów, wskazuje, że o powodzeniu misji decyduje nie osiągi pojedynczej platformy, lecz ich połączenie w sieć. To samo wynika z ćwiczeń natowskich ostatniego roku, w których bezzałogowce weszły do serii zwalczania okrętów podwodnych i do dużych ćwiczeń lądowych.

Łączność bez satelity i floty dronów

Poza wojskiem na poligonie w Tróia pracuje kilkudziesięciu dostawców, a ich testy najlepiej pokazują, dokąd zmierza ta dziedzina.

Norweska Maritime Robotics wystawiła trzy bezzałogowe jednostki nawodne: Mariner, Mariner X i Sentry, sprawdzając, jak systemy autonomiczne podnoszą efektywność, utrzymują ciągły obraz sytuacji i skracają czas decyzji. Firma wprost wiąże to z ochroną wód terytorialnych oraz podmorskiej infrastruktury energetycznej i teleinformatycznej.

Najciekawszy wątek dotyczy jednak łączności. Fińska firma KNL wspólnie z Uniwersytetem Nauk Stosowanych w Turku sprawdzała na bezzałogowej jednostce nawodnej technologię kognitywnego radia krótkofalowego, oznaczaną jako CNHF. Chodzi o odpowiedź na pytanie, jak utrzymać łączność z bezzałogowcem, gdy sieci komórkowe i łącza satelitarne są niedostępne albo zakłócane. Testy dały praktyczny dowód, że taka łączność poza zasięgiem wzroku, niezależna od infrastruktury, jest możliwa na dużych odległościach.

Dla Bałtyku to temat pierwszej wagi. Zakłócanie i podszywanie się pod sygnały nawigacji satelitarnej jest tu zjawiskiem stałym, a bezzałogowiec bez łączności jest bezużyteczny albo niebezpieczny.

Część firm rozlicza swój udział nie tylko z REPMUS, ale też z równolegle prowadzonego natowskiego ćwiczenia Dynamic Bold Machina 2026. W ubiegłym roku towarzyszący REPMUS Dynamic Messenger przeniósł eksperymenty w scenariusz operacyjny, a siłami przeciwnika po raz pierwszy dowodziła ukraińska marynarka.

Bałtyk po drugiej stronie tego samego problemu

Wszystko, co testowano w Portugalii, dotyczy wprost sytuacji na Bałtyku. Ochrona infrastruktury podmorskiej po serii uszkodzeń kabli i rurociągów, stały nadzór akwenu w ramach natowskiej aktywności Baltic Sentry, obrona portów przed bezzałogowcami nawodnymi i klasyczna obrona przeciwminowa to lista zadań, które Marynarka Wojenna realizuje na co dzień.

Polska ma w tym obszarze własne konstrukcje, z bezzałogową jednostką nawodną StormRider 850 Grupy WB, która we wrześniu pozorowała atak na Port Wojenny Gdynia w ćwiczeniu Dzielny Okoń-26. Udział nurków minerów w REPMUS jest drugą stroną tego samego procesu: sprawdzaniem, jak te systemy działają w scenariuszu wielonarodowym i z cudzym sprzętem w tej samej sieci.