Ostatni rejs USS Enterprise. Demontaż pierwszego atomowego lotniskowca świata potrwa do 2030 r.

Osiem reaktorów do rozebrania

Holowanie od nabrzeża Pier 2 w Newport News, przy którym okręt stał przez ostatnie lata, rozpoczęło się około południa czasu wschodniego. W Mobile Enterprise trafi do komercyjnego zakładu demontażowego, w sąsiedztwie kadłuba liniowca SS United States, który wkrótce wyruszy w swój ostatni rejs, by stać się sztuczną rafą.

Kontrakt obejmuje rozbiórkę, recykling i utylizację całego okrętu, łącznie z ośmioma siłowniami jądrowymi, z których wcześniej usunięto paliwo. NorthStar wykona prace wspólnie z Modern American Recycling and Radiological Services, spółką z grupy Modern American Recycling Services. Odzyskane materiały w miarę możliwości trafią do recyklingu, a odpady niskoaktywne i inne materiały niebezpieczne do uprawnionych składowisk. Przedziały reaktorów zostaną przewiezione do ośrodka Departamentu Energii w Hanford w stanie Waszyngton, gdzie US Navy składuje zużyte reaktory swoich okrętów.

Od demontażu atomowych okrętów podwodnych Enterprise różni przede wszystkim skala. Z okrętu podwodnego wycina się przedział reaktora w całości i wysyła na składowisko. W lotniskowcu przedziały są na to zbyt duże, dlatego rozbierać trzeba sam kadłub, przez cały czas pilnując niskiego promieniowania w przedziałach.

Ponad 900 mln dolarów za samą inaktywację

Decyzję o rozbiórce w zakładzie komercyjnym zamiast w państwowych stoczniach marynarki US Navy podjęła w 2023 r. Według jej wyliczeń takie rozwiązanie pozwala obniżyć koszty mniej więcej o połowę w porównaniu z innymi wariantami, skraca harmonogram i zwalnia moce państwowych stoczni na obsługę okrętów w służbie.

Pierwszy kontrakt na demontaż NorthStar otrzymał w czerwcu 2025 r., na kwotę 536,7 mln dolarów. W lipcu 2026 r. firma dostała nową umowę, wartą 418,5 mln dolarów. To kolejna pozycja w rachunku za wycofanie okrętu, bo na jego inaktywację US Navy wydała wcześniej 902 mln dolarów, a na przechowywanie w Newport News 111 mln dolarów.

Poligon przed wycofaniem lotniskowców typu Nimitz

Demontaż Enterprise jest pierwszym takim przedsięwzięciem w historii, a US Navy traktuje go jako próbę generalną przed wycofaniem całej klasy Nimitz. W 2024 r. marynarka powołała w strukturach Naval Sea Systems Command osobne biuro programu inaktywacji i utylizacji lotniskowców o napędzie jądrowym.

Pierwszy okręt tej klasy, USS Nimitz (CVN 68), ma odejść ze służby w 2027 r. Newport News Shipbuilding otrzymała w marcu 96 mln dolarów na zaawansowane planowanie i zamówienie materiałów o długim czasie dostawy.

Milion mil morskich na energii jądrowej

Enterprise zamówiono 15 listopada 1957 r. Okręt zbudowała stocznia Newport News, ochrzciła go 24 września 1960 r. Bertha Irene Franke, żona sekretarza marynarki Williama B. Frankego, a do służby wszedł 25 listopada 1961 r. Był ósmą jednostką US Navy noszącą tę nazwę i pierwszym lotniskowcem z napędem jądrowym. Osiem reaktorów napędzało cztery wały, a długość całkowita okrętu wynosiła 342 m.

W ciągu 51 lat służby Enterprise uczestniczył w kryzysie kubańskim, wojnie w Wietnamie oraz operacjach w Afganistanie i Iraku. W 1964 r. razem z krążownikiem atomowym USS Long Beach i okrętem USS Bainbridge opłynął świat bez uzupełniania paliwa w ramach operacji Sea Orbit. Do zakończenia ostatniego, 22. rozmieszczenia w 2012 r. przepłynął na napędzie jądrowym ponad milion mil morskich.

Formalna inaktywacja nastąpiła w grudniu 2012 r. W czerwcu 2013 r. okręt wrócił do Newport News, gdzie usunięto z niego paliwo jądrowe, a 3 lutego 2017 r. został wycofany ze służby jako pierwszy lotniskowiec atomowy w historii US Navy.

- Enterprise zawsze będzie pamiętany z chlubnej służby, możliwej dzięki marynarzom i personelowi wsparcia, których poświęcenie utrzymywało go w gotowości do działania - powiedział Kevin Cormier, zastępca szefa PAE Maritime ds. pozyskania lotniskowców.

Stocznia HII buduje następcę

HII jest największym amerykańskim producentem okrętów dla US Navy, a Newport News Shipbuilding to jedyna stocznia w USA, która buduje lotniskowce z napędem jądrowym. Zakład towarzyszył Enterprise przez cały cykl życia, od budowy przez remonty z wymianą paliwa po inaktywację i usunięcie paliwa jądrowego. W Newport News powstaje obecnie kolejny USS Enterprise (CVN 80), lotniskowiec typu Gerald R. Ford, który przejmie nazwę i tradycję poprzednika.

- Od budowy po inaktywację wykwalifikowani stoczniowcy HII z dumą wspierali cały cykl życia tego potężnego lotniskowca - podkreśla HII.