Powstanie Centrum Bezpieczeństwa Morskiego RP. Nowy filar ochrony infrastruktury krytycznej na Bałtyku

Morskie bezpieczeństwo w nowej erze zagrożeń

Kiedy w październiku 2022 roku uszkodzono gazociągi Nord Stream na dnie Bałtyku, świat zachodni boleśnie uświadomił sobie, jak łatwo sparaliżować gospodarkę regionu za pomocą trudnych do wykrycia działań sabotażowych. Polska, jako państwo frontowe i członek NATO, od lat sygnalizowała potrzebę wzmacniania bezpieczeństwa morskiego. Dziś te postulaty przybierają konkretny kształt instytucjonalny.

– Centrum Bezpieczeństwa Morskiego będzie działać całodobowo, 7 dni w tygodniu, zapewniając monitoring, koordynację działań oraz wsparcie operacyjne w sytuacjach kryzysowych – zapowiedział w Sejmie wiceminister MSWiA Mariusz Cichomski.

Ośrodek ma zostać ulokowany na Pomorzu, najprawdopodobniej w rejonie Gdyni lub Świnoujścia – miejscach o strategicznym znaczeniu logistycznym i energetycznym. Centrum będzie pełniło rolę węzła wymiany informacji między służbami krajowymi, instytucjami cywilnymi (np. PSE, PERN, Gaz-System), Marynarką Wojenną oraz partnerami zagranicznymi.

Zadania i struktura organizacyjna

Centrum, choć podporządkowane MSWiA, będzie mieć charakter międzyresortowy i sieciowy. Jego główne funkcje to:

• Monitoring i wczesne ostrzeganie – z wykorzystaniem radarów przybrzeżnych, sensorów hydrograficznych, danych satelitarnych i analiz OSINT.
• Koordynacja działań w sytuacjach kryzysowych – w tym prowadzenie operacji poszukiwawczo-ratowniczych oraz reagowanie na sabotaż i incydenty cybernetyczne.
• Ochrona infrastruktury podmorskiej – w tym kabli światłowodowych, farm wiatrowych oraz tras logistycznych, np. korytarzy LNG.
• Współpraca międzynarodowa – m.in. z NATO, UE, European Maritime Safety Agency (EMSA), Baltic Sea Maritime Sub-Area oraz nowym Centrum NATO ds. Podwodnej Infrastruktury Krytycznej w Northwood.

Zagrożenia realne, nie hipotetyczne

W 2023 i 2024 roku na Bałtyku miało miejsce co najmniej sześć udokumentowanych incydentów związanych z przecięciem lub uszkodzeniem podmorskich kabli telekomunikacyjnych między Szwecją, Finlandią a Estonią. Co więcej – liczne ślady wskazywały na udział jednostek cywilnych o nieustalonej przynależności państwowej, poruszających się z wyłączonymi transponderami AIS (tzw. „flota cieni”).

Polska infrastruktura, w tym gazociąg Baltic Pipe, terminal LNG w Świnoujściu, rozbudowywany terminal FSRU w Gdańsku, a także planowane morskie farmy wiatrowe (MEW) – stają się celami wysokiego ryzyka. Dotychczas brakowało jednego ośrodka, który mógłby koordynować ochronę tych zasobów w czasie rzeczywistym.

Kadra i technologia – pięta achillesowa projektu?

Jedną z najpoważniejszych barier we wdrożeniu Centrum są kwestie kadrowe i technologiczne. Komisja Administracji i Spraw Wewnętrznych Sejmu RP już w czerwcu br. wyraziła zaniepokojenie dramatycznymi brakami kadrowymi w Kaszubskim i Pomorskim Dywizjonie Straży Granicznej. Problem dotyczy m.in. niewystarczającej liczby oficerów zdolnych do operowania nowoczesnymi systemami sonarowymi, dronami morskimi i technologią ISR (intelligence, surveillance, reconnaissance).

Należy także zauważyć, że rozbudowa zdolności technicznych wymagać będzie znaczących inwestycji. Bezzałogowe platformy nawodne (USV), podwodne roboty inspekcyjne (ROV) oraz drony powietrzne – to tylko część wyposażenia, którego pozyskanie i wdrożenie będą niezbędne.

Bezpieczeństwo Bałtyku – nowy wymiar sojuszniczy

Powstanie Centrum wpisuje się w szerszy kontekst geostrategiczny. NATO, w odpowiedzi na zagrożenia z Rosji i rosnącą obecność Chin na akwenach europejskich, przyspieszyło tworzenie struktury ochrony infrastruktury krytycznej podmorskiej (Critical Undersea Infrastructure Protection). Polska, jako kraj o długiej linii brzegowej i rozwijającej się energetyce morskiej, ma odegrać istotną rolę regionalnego lidera.

Komisja Europejska uruchomiła również specjalny Plan działania UE na rzecz ochrony infrastruktury krytycznej na morzu (marzec 2023), który przewiduje finansowanie interoperacyjnych systemów monitorowania, a także wspólne ćwiczenia państw członkowskich.

Podsumowanie: pierwszy krok w stronę nowego paradygmatu bezpieczeństwa morskiego

Centrum Bezpieczeństwa Morskiego ma potencjał, by wypełnić lukę, która dotychczas była jedną z najsłabiej rozwiniętych sfer bezpieczeństwa narodowego. Sukces projektu zależeć będzie jednak od determinacji rządu, stabilnego finansowania, skutecznego zarządzania personelem oraz zdolności do integracji z partnerami międzynarodowymi.

W dobie nowych form wojny – niewidzialnych, hybrydowych, prowadzonych pod powierzchnią morza – bezpieczeństwo morskie staje się równie istotne jak obrona powietrzna czy cyberprzestrzeń. Polska, dzięki inicjatywie utworzenia Centrum, może nie tylko chronić swoją infrastrukturę, ale również wzmocnić pozycję jako państwo aktywne i odpowiedzialne za stabilność regionu Morza Bałtyckiego.