Europa bez złudzeń: morze, handel i bezpieczeństwo w nowej architekturze transatlantyckiej. To głos realizmu?

Europa weszła w dekadę, która zadecyduje o jej miejscu w globalnym układzie sił. Nie jest to już kwestia długofalowych strategii czy teoretycznych sporów o model integracji, lecz twardej odpowiedzi na zmieniającą się rzeczywistość geopolityczną, gospodarczą i technologiczną. Raport przygotowany przez Zespół Pracy dla Polski PiS wpisuje się w ten moment jako głos wyraźnie odcinający się od polityki życzeniowej i iluzji, które przez lata dominowały w europejskim myśleniu strategicznym.

bezpieczeństwo na świecie nato polityka publicystyka wiadomości

08 stycznia 2026   |   07:07   |   Źródło: Gazeta Morska   |   Opracował: Kamil Kusier   |   Drukuj

fot. NATO

Jednak w kontekście relacji UE–USA to kwestie zewnętrzne pozostają kluczowe. Vance wyraźnie zaznaczył, że Europa przez dziesięciolecia korzystała z amerykańskiej infrastruktury bezpieczeństwa, co wymaga bardziej sprawiedliwego podziału obciążeń, m.in. poprzez wzrost wydatków na obronność do 3% PKB. Wskazał również, że Europa nie powinna być „permanentnym wasalem bezpieczeństwa” USA, lecz musi wziąć większą odpowiedzialność za własną obronę, co pozwoliłoby Ameryce skoncentrować się na wyzwaniach w Azji Wschodniej. Dodatkowo wskazał na masową imigrację jako istotne wyzwanie i postulował restrykcyjne działania w tej sferze. W kwestii gospodarczej podkreślił potrzebę równoważenia globalnego systemu handlowego, aby amerykańska produkcja przemysłowa nie ulegała osłabieniu w obliczu nadwyżek eksportowych innych państw.

Te postulaty odzwierciedlają szerszą zmianę w polityce zagranicznej USA, ukierunkowaną na większe skupienie na interesach wewnętrznych i nacisk na sojuszników w zakresie ponoszenia kosztów globalnego bezpieczeństwa. Z tego punktu widzenia Europa musi wykazać zdolność do obrony własnego bezpieczeństwa i jednocześnie udowodnić Waszyngtonowi, że inwestowanie w jej ochronę jest opłacalne. Kraje flanki wschodniej NATO, w tym Polska, mają tu szczególne znaczenie – ich potencjał obronny, technologiczny i demograficzny determinuje strategiczną obecność USA w regionie.

Wydatki na obronność Polski w 2024 r. wynoszą około 3% wydatków USA, 10% Chin, 20% Rosji oraz blisko połowy wydatków Niemiec i Wielkiej Brytanii. Choć suma wydatków UE przekracza wydatki Chin, rozproszenie i brak standaryzacji sprzętu ograniczają skuteczność kontynentalnego potencjału obronnego. To pokazuje, że sojusze gospodarcze i militarne muszą iść w parze – brak spójności w jednej dziedzinie ogranicza efektywność drugiej.

Koncepcja Gospodarczego NATO

W obliczu rosnącej potęgi Chin i globalnej niepewności, wyjściem może być stworzenie tzw. Gospodarczego NATO – strefy wolnego handlu między państwami członkowskimi NATO, a docelowo także z krajami takimi jak Japonia, Korea Południowa, Australia czy Nowa Zelandia. Koncepcja ta zakłada eliminację barier wewnętrznych przy utrzymaniu odmiennych stawek celnych wobec państw spoza sojuszu, co umożliwia stopniową integrację handlową i gospodarczą.

Celem Gospodarczego NATO jest nie tylko zwiększenie potencjału ekonomicznego państw członkowskich, ale również wzmocnienie odporności na zagrożenia militarne, technologiczne i energetyczne. Utworzenie wspólnego rynku o potencjale przekraczającym połowę światowego PKB pozwala na efektywne konkurowanie z Chinami i innymi graczami globalnymi, jednocześnie wspierając innowacje, standaryzację technologii dual-use i dywersyfikację łańcuchów dostaw.

Potencjalne korzyści gospodarcze i strategiczne

Ekonomiczne efekty Gospodarczego NATO obejmują:

• eliminację barier handlowych i powstanie największego na świecie rynku wewnętrznego, co zwiększa konkurencyjność i dobrobyt;
• harmonizację polityki gospodarczej, regulacyjnej i inwestycyjnej w celu skuteczniejszej ochrony interesów transatlantyckich;
• wspieranie innowacji, badań i rozwoju, tworzenie wspólnych standardów technologicznych i sprzyjających warunków dla firm high-tech;
• wzmocnienie bezpieczeństwa gospodarczego poprzez dywersyfikację źródeł surowców i energii oraz ochronę kluczowych sektorów;
• ograniczenie szkodliwych tendencji w przemyśle, w tym reindustrializację i ograniczenie zależności od Chin.

Po stronie obronnej, korzyści obejmują:

• utrzymanie NATO jako głównego gwaranta bezpieczeństwa w Europie;
• zachowanie obecności USA w sojuszu;
• skoordynowane finansowanie obronności i produkcji zbrojeniowej;
• eliminację wewnętrznej konkurencji w zakresie rodzajów uzbrojenia i standaryzację sprzętu;
• wspólne stanowisko w konfliktach o wymiarze globalnym, jak wojna Rosja–Ukraina, przy jednoczesnym utrzymaniu elastyczności w relacjach z Rosją czy Chinami.

Gospodarcze NATO umożliwia również koordynację lokalizacji kluczowych zakładów przemysłowych, dywersyfikację produkcji i wprowadzenie mechanizmów strategicznej odporności w sektorach dual-use. W ten sposób sojusz staje się nie tylko blokiem ekonomicznym, ale również gwarantem bezpieczeństwa technologicznego i militarnego.

Europa strategicznych partnerstw

Obecny model centralizacji i uniformizacji w UE prowadzi do stagnacji i zależności od zewnętrznych graczy. Koncepcja Europy Strategicznych Partnerstw zakłada:

1. Racjonalną politykę energetyczną: dostosowaną do realiów gospodarczych, z uwzględnieniem innowacyjnych technologii, a nie ideologicznych nakazów.
2. Ochronę suwerenności państw: możliwość podejmowania decyzji w sprawach migracji, kultury i wartości, bez narzucania jednolitego modelu.
3. Wzmocnienie konkurencyjności: rozwój innowacji, technologii i przemysłu, wsparcie dla przedsiębiorczości i badań.
4. Partnerstwa ponad centralizacją: elastyczne sojusze między państwami członkowskimi oraz USA, oparte na wzajemnych korzyściach i wspólnych interesach.

Silna, elastyczna i zintegrowana gospodarczo Europa jest warunkiem utrzymania stabilności regionalnej, niezależnie od globalnych napięć.

Wznowienie COCOM: czas na COCOM 2.0?

Historyczny mechanizm COCOM, koordynujący eksport technologii strategicznych i towarów dual-use w czasie Zimnej Wojny, stanowi wzorzec dla współczesnej kontroli przepływu kluczowych technologii. W ramach Gospodarczego NATO możliwe byłoby stworzenie COCOM 2.0, koordynującego transfer technologii i kapitału, ograniczając ryzyko nadmiernego uzależnienia od Chin i innych państw azjatyckich. To działanie strategiczne, chroniące potencjał militarny i gospodarczy Europy oraz USA.

Europa między konkurencją a współpracą

Europa stoi w obliczu wyboru: dalsza centralizacja i zależność od zewnętrznych graczy czy elastyczna współpraca strategiczna z sojusznikami. Wybór ten będzie decydował o pozycji naszego kontynentu w globalnej rywalizacji.

Tworzenie Gospodarczego NATO i koncepcji Europy Strategicznych Partnerstw pozwala nie tylko zwiększyć potencjał ekonomiczny i technologiczny, ale również wzmocnić zdolności obronne i odporność na zagrożenia globalne. Wspólne działanie UE i USA w ramach strefy wolnego handlu i koordynacji polityki gospodarczej jest realną odpowiedzią na rosnącą potęgę Chin i innych państw wschodzących.

Polska, jako kraj frontowy i kluczowy partner regionalny, powinna aktywnie uczestniczyć w tworzeniu tych struktur, rozwijać sektor technologii dual-use, energetykę oraz przemysł obronny. Wzmocnienie gospodarki i potencjału obronnego to warunek skutecznej obecności w nowych sojuszach.

Ostatecznie, przyszłość Europy zależy od decyzji elit politycznych i nowych liderów, którzy podejmą wyzwania XXI wieku z pragmatyzmem, odpowiedzialnością i świadomością geopolitycznego kontekstu. Europa Strategicznych Partnerstw, Gospodarcze NATO i silna Polska mogą stać się filarami stabilności, dobrobytu i bezpieczeństwa w nadchodzących dekadach.

Czas na decyzje strategiczne, czas na działania. Stagnacja i zależność nie są alternatywą, o czym świat przekonuje się każdego dnia wyraźniej.

Postaw nam kawę, a my postawimy na dobrą morską publicystykę! Wspieraj Gazetę Morską i pomóż nam płynąć dalej - kliknij tutaj!

bezpieczeństwo transatlantyckie handel międzynarodowy NATO Gospodarcze NATO Zespół Pracy dla Polski

komentarze

---

wpisz treść

nick

SKOMENTUJ

Dodaj pierwszy komentarz