AFRIDEX: Grupa WB na pierwszych targach obronnych Afryki. Rosja traci rynek, który przejmują Chiny i Turcja

Minister obrony Nigerii na stoisku Grupy WB

Pierwszego dnia targów na stoisko Grupy WB przyszedł minister obrony Nigerii gen. (w st. spocz.) Christopher Gwabin Musa, któremu towarzyszyli szef sztabu Sił Powietrznych Nigerii marsz. lotnictwa Sunday Kelvin Aneke oraz Michał Cygan, kierownik polskiej placówki dyplomatycznej w Nigerii. Ministrowi przedstawiono portfolio zintegrowanych systemów Grupy WB do ochrony granic i infrastruktury krytycznej. To obszar, w którym Nigeria ma dziś największe potrzeby: na północnym wschodzie kraju wojsko walczy z Boko Haram i ISWAP, a północny zachód zmaga się z bandytyzmem i porwaniami.

Grupa WB jest dziś jednym z największych europejskich producentów systemów bezzałogowych. Jej rozpoznawcze FlyEye latają na froncie na Ukrainie od ponad dekady, a amunicja krążąca Warmate i system Gladius trafiają do Wojska Polskiego w ramach największych w historii krajowych zamówień na bezzałogowce, podpisanych w maju 2026 r. i finansowanych z unijnego instrumentu SAFE. Spółka produkuje też w Gdyni, a we wrześniu w Kielcach pokazała własną jednostkę morską StormRider 550. W Lagos zjawiła się więc z ofertą sprawdzoną w warunkach bojowych, co w rozmowach z armią walczącą na własnym terytorium ma znaczenie większe niż katalogowe parametry.

Lagos chce fabryk, nie tylko dostaw

AFRIDEX, czyli Africa International Defence Exhibition, to pierwsza edycja imprezy, która ma ambicję stać się największymi targami obronnymi kontynentu. Odbywa się na terenie Eko Atlantic, dzielnicy wybudowanej na gruntach odzyskanych z oceanu na Victoria Island w Lagos. Gospodarzem jest DICON, państwowa korporacja przemysłu obronnego Nigerii, a organizatorem brytyjska firma dmg events, znana z targów w Zatoce Perskiej. Organizatorzy potwierdzili 14 pawilonów narodowych, w tym Polski, a obok niego Chin, Niemiec, Indii, Włoch, Turcji, Ukrainy, Zjednoczonych Emiratów Arabskich i USA. Wśród wystawców są m.in. tureckie MKE, Turkish Aerospace i STM, chińskie Norinco i Poly Technologies, włoska Beretta, serbski Yugoimport i szwedzki MilDef, a Leonardo jest wystawcą i sponsorem.

Na otwarciu prezydenta Nigerii Bolę Tinubu reprezentował przewodniczący Senatu Godswill Akpabio, który odczytał jego przesłanie. Jego sens sprowadza się do jednego: Afryka nie chce już tylko kupować sprzętu, chce go współprodukować i samodzielnie utrzymywać.

- Miarą udanego partnerstwa jest zdolność, którą pozostawia ono po sobie. Afrykańscy inżynierowie muszą zdobywać wiedzę, afrykańskie przedsiębiorstwa muszą rosnąć - napisał w przesłaniu do uczestników targów prezydent Bola Tinubu.

Ten sam ton nadał targom dyrektor generalny DICON gen. Babatunde Ibrahim Alaya, który przed otwarciem zapraszał zagranicznych partnerów do przenoszenia produkcji do Nigerii, tak aby korporacja i jej partnerzy mogli wytwarzać sprzęt na miejscu. Podstawą jest ustawa o DICON z 2023 r., która zobowiązuje korporację do działania jak nowoczesny producent z kompetencjami w badaniach, regulacji i współpracy międzynarodowej. O tym, dlaczego Afryka szuka nowych partnerów, mówił wprost przewodniczący Komisji ECOWAS gen. Birame Diop, były minister sił zbrojnych Senegalu.

- Musimy też przyznać, że dostęp do sprzętu obronnego, krytycznych technologii i zdolności wojskowych bywa ograniczany przez interesy i priorytety zewnętrznych mocarstw - powiedział na otwarciu targów Birame Diop.

Rosja traci, Chiny i Turcja zyskują

Dane Sztokholmskiego Międzynarodowego Instytutu Badań nad Pokojem (SIPRI) pokazują, jak szybko zmienia się mapa dostawców. W latach 2016-2020 Rosja odpowiadała za 30 proc. importu uzbrojenia do Afryki Subsaharyjskiej, Chiny za 20 proc., Francja za 9,5 proc., a USA za 5,4 proc. W latach 2021-2025 liderem subregionu zostały Chiny z udziałem 22 proc. i dostawami do 23 państw, Rosja spadła do 12 proc., a na trzecie miejsce z 11 proc. weszła Turcja. W skali całego kontynentu w tym samym okresie pierwsze były USA (19 proc.), potem Chiny (17 proc.), Rosja (15 proc.) i Francja (8,3 proc.). Jeszcze w zestawieniu za lata 2020-2024 Rosja była numerem jeden w Afryce z 21 proc.

Za spadkiem stoi wojna na Ukrainie. Rosyjski eksport uzbrojenia skurczył się w latach 2021-2025 o 64 proc., a prawie trzy czwarte tego, co Moskwa jeszcze sprzedaje, trafia do Indii, Chin i Białorusi. SIPRI zastrzega przy tym, że afrykańskie kontrakty z Rosją bywają utajnione, zwłaszcza w Algierii, więc rzeczywisty udział Moskwy może być nieco wyższy. Francja, tradycyjnie silna w państwach frankofońskich, utrzymuje w Afryce Zachodniej 14 proc. rynku, ale w skali kontynentu jest dopiero czwarta. Wielkiej Brytanii nie ma wśród czterech głównych dostawców na kontynent.

Najwięcej dzieje się właśnie w Afryce Zachodniej. Łączny import broni państw tego regionu niemal się podwoił między latami 2010-2014 a 2020-2024 (wzrost o 82 proc.), a Nigeria odpowiada za 34 proc. zachodnioafrykańskich zakupów i 16 proc. importu całej Afryki Subsaharyjskiej. W regionie Chiny mają 26 proc. rynku, Francja 14 proc., a Rosja i Turcja po 11 proc.

- Wzrost importu broni do Afryki Zachodniej jest uderzający. Choć wolumen pozostaje stosunkowo niewielki, ma on istotne implikacje geopolityczne - podkreśla Katarina Djokic, badaczka programu transferów broni SIPRI.

Na tym tle Nigeria prowadzi szeroką modernizację: Siły Powietrzne zapowiedziały zakup tureckich dronów Aksungur, kolejnych śmigłowców T129 i chińskich dronów CH-4, a wśród oczekiwanych maszyn wymieniają amerykańskie AH-1Z. Włochy dostarczają 24 samoloty M-346. Wiele z tych programów jest na wczesnym etapie, często bez podanych wartości kontraktów, co czyni targi w Lagos miejscem, w którym kupujący i sprzedający mogą rozmawiać twarzą w twarz.

Grot, moździerze z Tarnowa i polski pawilon

Polski pawilon narodowy w Lagos koordynuje firma MK Business Link. Grupa WB nie jest więc w Lagos sama, a sam fakt, że Polska znalazła się wśród 14 państw z własnym pawilonem, obok Niemiec, Włoch, Turcji czy USA, pokazuje, że polski przemysł obronny traktuje Afrykę jako rynek, a nie ciekawostkę.

Ma zresztą na czym budować. W lutym 2026 r. Polska Grupa Zbrojeniowa podpisała umowę z jednym z państw Afryki Środkowo-Wschodniej na dostawę moździerzy LMC, karabinów wyborowych Alex-338 i wielkokalibrowych WKW-50 z Zakładów Mechanicznych Tarnów, wraz z amunicją. W 2023 r. PGZ zakontraktowała dla innego odbiorcy z tego regionu karabinki Grot z Fabryki Broni Łucznik-Radom. Do afrykańskich armii od lat trafiają też tarnowskie zestawy przeciwlotnicze ZU-23-2CP. Wspólną cechą tych umów jest dyskrecja: odbiorcy zwykle nie są ujawniani, co w tej części świata jest normą.

Prezes PGZ Adam Leszkiewicz mówił we wrześniu, że grupa przygotowuje specjalny plan eksportowy z misjami gospodarczymi m.in. w Afryce Północnej, a cały kontynent określił jako bardzo interesujący region. Celem ma być nie tylko sprzedaż pojedynczych produktów, lecz budowanie kompletnych ofert z partnerami przemysłowymi. Po stronie prywatnej Grupa WB ma w ofercie dokładnie to, czego szuka Lagos: systemy, które można produkować lokalnie, bo spółka uruchomiła już linię produkcyjną FlyEye na Ukrainie, a w Gruzji powołała spółkę Delta WB.

Zbrojeniówka nie działa w próżni. Wiosną wicepremier i minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski odwiedził Togo i Nigerię, rozmawiając o transformacji cyfrowej, cyberbezpieczeństwie i sztucznej inteligencji. Mowa była o zaangażowaniu polskich firm w Nigerii i regionie na poziomie nawet 2 mld dolarów, a z gubernatorem Lagos Babajide Sanwo-Olu o inwestycji w nowy port w tym mieście, gdzie polskie firmy już działają przy wsparciu finansowym KUKE z Grupy PFR. W tle pada argument, który w Afryce słychać coraz częściej: Polska nie ma kolonialnej przeszłości, więc jest postrzegana jako partner bardziej wiarygodny niż dawne metropolie.

Zatoka Gwinejska i pokazy na nabrzeżu

AFRIDEX ma też wyraźny wymiar morski, co dla Nigerii jest naturalne. Zatoka Gwinejska przez lata była najgroźniejszym akwenem świata pod względem piractwa, a przesłanie prezydenta na otwarcie targów wymieniało piractwo i przestępczość na morzu obok terroryzmu i bandytyzmu jako główne zagrożenia dla rozwoju regionu. Teren Eko Atlantic gościł w tym roku Międzynarodową Rewię Floty z okazji 70-lecia Marynarki Wojennej Nigerii, podczas której wcielono do służby trzy zbudowane w Chinach szybkie jednostki patrolowe. Nabrzeże targów zaplanowano pod pokazy bezpieczeństwa morskiego, w tym systemów obserwacji, małych jednostek i bezzałogowców nawodnych.

- Musimy również zabezpieczyć morza, które łączą nasze gospodarki ze sobą i z resztą świata - zwrócił się do uczestników targów prezydent Bola Tinubu.

O ten segment też toczy się rywalizacja. Turecki Havelsan pokazuje w Lagos systemy zarządzania walką dla okrętów i rozwija partnerstwo z Nigerią, a bezzałogowiec BAHA tej firmy trafił już do nigeryjskich sił zbrojnych. Chiny dostarczają jednostki patrolowe. Polska ma w tym obszarze realne atuty: w Gdańsku powstają niszczyciele min typu Kormoran II, w Gdyni budowane są fregaty Miecznik, a Grupa WB wchodzi na rynek z własną jednostką StormRider 550 i systemami łączności dla marynarek wojennych. Doświadczenie z Bałtyku, gdzie ochrona infrastruktury krytycznej stała się codziennością, może być w Zatoce Gwinejskiej argumentem sprzedażowym.

Czego oczekuje Nigeria od nowych partnerów

Warunki wejścia na ten rynek zostały w Lagos wyłożone jasno. Przesłanie prezydenta Boli Tinubu mówiło, że każda większa transakcja powinna rozwijać umiejętności, przekazywać wiedzę, wzmacniać lokalny przemysł i budować zdolność do samodzielnego utrzymania sprzętu, bo ocenie podlega to, co zostaje w kraju długo po dostawie. Minister obrony Christopher Gwabin Musa dodał do tego kontekst, w którym Nigeria widzi swoje zakupy.

- Zagrożenia, z którymi mamy do czynienia, mają charakter hybrydowy i szybko ewoluują we wszystkich domenach działań wojennych - mówił na otwarciu targów Christopher Gwabin Musa.

Polskie firmy mają na te oczekiwania dobrą odpowiedź. Sprzęt sprawdzony na Ukrainie, gotowość do uruchamiania produkcji poza krajem, brak kolonialnego bagażu i rosnące dzięki SAFE moce produkcyjne to zestaw, z którym można konkurować z Turcją i Chinami tam, gdzie afrykańscy odbiorcy szukają alternatywy dla dotychczasowych dostawców. Wyzwaniem pozostają skala i cierpliwość: kontrakty w Afryce rodzą się latami, z relacji dwustronnych, a nie z jednej wizyty targowej, a najwięksi konkurenci mają na kontynencie przedstawicielstwa, serwis i finansowanie eksportu od dawna.

Dlatego sama obecność w Lagos ma znaczenie. Minister obrony największej gospodarki Afryki na stoisku polskiej firmy, polski pawilon obok niemieckiego i tureckiego oraz kolejne umowy PGZ z afrykańskimi odbiorcami pokazują, że luka po Rosji jest realna i że Polska zgłasza się do jej wypełnienia. Czy z tego będą kontrakty, pokażą najbliższe dwa, trzy lata, ale pierwszy krok, czyli wejście na rynek z własną flagą, został zrobiony.