Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej. Pomorskie szlaki polskiego oporu

Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej / fot. IPN

Morski wymiar konspiracji

Choć Armia Krajowa kojarzona jest przede wszystkim z walką lądową i miejską dywersją, jej działalność miała też istotny morski wymiar. Już od początków wojny, polscy marynarze i ludzie morza, zarówno w kraju, jak i na emigracji, wspierali wysiłki ruchu oporu.

Polska flota handlowa odegrała istotną rolę w wojennych operacjach transportowych, wspierając alianckie działania po kampanii wrześniowej 1939 roku. Statek "Batory" uczestniczył w ewakuacji polskich żołnierzy i cywilów na Zachód oraz w przewozie alianckich wojsk i zaopatrzenia. Choć nie ma jednoznacznych dowodów na bezpośrednie zaangażowanie polskich statków w operacje Armii Krajowej, istnieje możliwość, że jednostki te, operując w ramach szerszych alianckich struktur, pośrednio wspomagały działania ruchu oporu, ułatwiając transport ludzi i informacji.

Kurierzy i tajne przerzuty

Podziemne państwo polskie korzystało z pomocy marynarzy i rybaków, którzy ryzykując życiem, przewozili przez Bałtyk meldunki i ludzi. Szlak wiodący z okupowanej Polski przez szwedzkie wybrzeże był jednym z kluczowych korytarzy komunikacyjnych dla polskiego wywiadu i Armii Krajowej. Rybacy z Pomorza brali udział w ukrywaniu uciekinierów i dostarczaniu informacji do sojuszniczych baz.

Szczególnie ważna była operacja przerzutu emisariusza rządu RP w Londynie – Jana Nowaka-Jeziorańskiego, który w 1943 roku przez neutralną Szwecję dotarł do Polski, przywożąc instrukcje dla podziemia. Trasa przez Bałtyk była używana również do przerzutu radiostacji i dokumentów, które umożliwiły skuteczniejszą koordynację akcji dywersyjnych.

Gryf Pomorski, sieci wywiadowcze i operacja "Synteza"

TOW „Gryf Pomorski” mocno współpracowała z sieciami wywiadowczymi AK krypt. „Lombard” i „Bałtyk”. Obie te struktury zajmowały się zdobywaniem informacji o ruchach wojsk niemieckich, infrastrukturze portowej oraz działaniach Kriegsmarine na Bałtyku. Dzięki danym uzyskanym przez te sieci, alianci mogli lepiej planować swoje operacje i ataki na strategiczne cele.

Gryf Pomorski odegrał duże znaczenie w akcji wywiadu Armii Krajowej pod kryptonimem „Synteza”, która miała na celu zlokalizowanie i rozpoznanie technologii produkcji benzyny syntetycznej w fabryce Hydriewerke Politz (Police). Dzięki zdobytym informacjom alianci mogli skuteczniej planować naloty na kluczowe dla niemieckiej gospodarki wojennej obiekty przemysłowe.

Armia Krajowa nie ograniczała się tylko do operacji lądowych – prowadziła również akcje sabotażowe w portach. W Gdyni, Gdańsku i Szczecinie jej ludzie prowadzili działania wymierzone w niemieckie statki transportowe oraz infrastrukturę portową. Organizacja "Gryf Pomorski", współpracująca z AK, przeprowadzała akcje niszczenia niemieckich łodzi patrolowych i sabotowania zaopatrzenia Kriegsmarine.

Polscy konspiratorzy dokonywali ataków na okręty zaopatrujące niemieckie garnizony na wschodzie, co zakłócało niemiecką logistykę i wzmacniało działania aliantów.

Pamięć o bohaterach

Obchodzony po raz pierwszy Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej jest okazją do przypomnienia o wszystkich aspektach działalności AK – również tych mniej znanych, związanych z morzem. Instytut Pamięci Narodowej zaplanował na ten dzień szereg wydarzeń, w tym specjalne wystawy w muzeach marynistycznych oraz rekonstrukcje historyczne w portach polskiego wybrzeża.

Zarówno w Gdyni, jak i w innych miastach nadmorskich, zapłoną znicze pamięci dla tych, którzy walczyli nie tylko w lasach i miastach, ale również na morzu, wspierając niepodległościowy wysiłek Polski.

Morska historia Armii Krajowej to dowód, że polski opór miał szeroki zasięg – od lądu, przez powietrze, aż po fale Bałtyku. W dzień poświęcony Żołnierzom AK warto pamiętać o tych, którzy na wodzie ryzykowali życiem dla wolnej Polski.

– Polskie Państwo Podziemne było zjawiskiem unikatowym w historii świata, podobnie jak Armia Krajowa, która w momencie swojego powstania, kiedy gen. Władysław Sikorski w 1942 roku przeformował Związek Walki Zbrojnej w AK, liczyła 100 tys. żołnierzy. Ale już dwa lata później – prawie 400 tys. żołnierzy – zaznaczył Prezydent RP Andrzej Duda podczas uroczystości na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

Prezydent podkreślił, że ci młodzi ludzie wierzyli, że mimo okupacji sowieckiej uda się odzyskać wolne, suwerenne, niepodległe państwo.

– Mimo że byli słabo uzbrojeni, czasem w ogóle, walczyli w oddziałach partyzanckich, w powstaniu warszawskim, wszędzie tam, gdzie byli potrzebni; wykonywali wyroki Polskiego Państwa Podziemnego na zbrodniarzach, bandytach niemieckich, którzy mordowali ludność cywilną – mówił Andrzej Duda.