Voyager 1 dzień świetlny od Ziemi. Sięgamy gwiazd, a dno morza wciąż jest zagadką
18 listopada 2026 r. sonda Voyager 1 jako pierwszy obiekt zbudowany przez człowieka oddaliła się od Ziemi na jeden dzień świetlny. Sygnał z jej pokładu leci do nas teraz pełną dobę. To dobry moment, żeby zapytać, dlaczego potrafimy śledzić sondę na skraju Układu Słonecznego, a wciąż nie znamy dokładnie ponad dwóch trzecich dna oceanów. I żeby docenić, jak dużą rolę w kosmosie zaczynają odgrywać polskie firmy i instytuty, także te znad Bałtyku.
W skrócie
Voyager 1 jako pierwszy obiekt człowieka oddalił się od Ziemi na dzień świetlny. Sprawdź, dlaczego dno oceanu wciąż jest zagadką i jak polskie firmy, w tym ICEYE, Eycore i SpaceForest, podbijają kosmos.
26 miliardów kilometrów od domu
Granicę dnia świetlnego Voyager 1 przekroczył 18 listopada o 10:16 UTC, czyli o 11:16 czasu polskiego. Był wtedy ok. 25,9 mld km od Ziemi, ponad 173 razy dalej niż Słońce. Leci z prędkością ok. 61 tys. km/h. Wystartował 5 września 1977 r., a podróż do tego punktu zajęła mu 49 lat, 2 miesiące i 11 dni.
Dzień świetlny to odległość, jaką światło pokonuje w ciągu doby. Polecenie wysłane z Ziemi dociera więc do sondy po 24 godzinach, a na odpowiedź trzeba czekać kolejną dobę. W 2012 r. Voyager 1 przekroczył heliopauzę, czyli granicę obszaru, w którym dominuje wiatr słoneczny, i wszedł w przestrzeń międzygwiazdową. Do odległości jednego roku świetlnego potrzebuje jeszcze ok. 18 tys. lat.
Jego bliźniak, Voyager 2, wystartował dwa tygodnie wcześniej, ale leci wolniej i w innym kierunku. Jest ok. 3,2 mld km bliżej Ziemi, a granicę dnia świetlnego przekroczy dopiero w listopadzie 2035 r.
Staruszek, który wciąż nadaje
Sonda ma prawie pół wieku i to widać. Zasila ją plutonowy generator radioizotopowy, którego moc z roku na rok spada, dlatego inżynierowie z Jet Propulsion Laboratory w Pasadenie wyłączają kolejne instrumenty. W kwietniu 2026 r. wyłączono przyrząd mierzący cząstki naładowane o niskiej energii. We wrześniu zakończono kolejną operację oszczędzania energii, a w październiku kontakt z sondą na krótko się urwał. Mimo to Voyager 1 niemal codziennie przesyła dane o polach magnetycznych, pyle i promieniowaniu kosmicznym, a niewielki zespół wysyła mu komendy mniej więcej raz w tygodniu.
– To narodowy skarb – mówi o sondzie Suzanne Dodd, kierowniczka projektu Voyager w JPL.
Morze na pokładzie
Voyager zabrał ze sobą także morze. Na pokładzie obu sond jest Złota Płyta, przesłanie od ludzkości przygotowane przez zespół, którym kierował astronom Carl Sagan. Oprócz 116 obrazów, muzyki i powitań w 55 językach zapisano na niej odgłosy Ziemi: wiatr, grzmot, szum przyboju i śpiew humbaków, nagrany przez biologa Rogera Payne’a. Jeśli ktoś kiedyś odnajdzie płytę, usłyszy wśród dźwięków naszej planety szum fal i głosy wielorybów.
Morze widać też na najsłynniejszym zdjęciu misji. 14 lutego 1990 r. Voyager 1 odwrócił kamery i z odległości ok. 6 mld km sfotografował Ziemię jako bladoniebieską kropkę. Ten kolor zawdzięczamy oceanom, które pokrywają ok. 71 proc. powierzchni planety.
Bliżej gwiazd niż dna oceanu
Rekord Voyagera ma jednak drugą stronę. Ludzkość potrafi utrzymać łączność z sondą oddaloną o 26 mld km, a jednocześnie wciąż nie zna dokładnie większości dna własnych mórz i oceanów. Według projektu Seabed 2030 w kwietniu 2026 r. zmapowanych w wysokiej rozdzielczości było 28,7 proc. dna oceanicznego. To mniej niż jedna trzecia, mimo że w ciągu ostatniego roku przybyło niemal 5 mln km² nowych danych. Często mówi się, że lepiej znamy powierzchnię Marsa niż dno oceanów, i jest w tym sporo prawdy.
Najgłębsze miejsce oceanu, Głębia Challengera w Rowie Mariańskim, leży niespełna 11 km pod powierzchnią. Voyager pokonuje taką odległość w mniej niż sekundę. A jednak dotarcie na dno oceanu wciąż jest wyzwaniem, które wymaga specjalistycznych batyskafów, pojazdów podwodnych i statków badawczych. Morze pozostaje jedną z ostatnich wielkich niezbadanych przestrzeni na Ziemi.
Oceany, których szukamy w kosmosie
Kosmos coraz częściej prowadzi nas z powrotem do wody. Zdjęcia Voyagerów z 1979 r. pokazały popękaną lodową skorupę Europy, księżyca Jowisza. Była to jedna z pierwszych wskazówek, że pod lodem może kryć się ocean. Dziś ten trop bada europejska sonda JUICE, która leci do Jowisza i jego lodowych księżyców: Ganimedesa, Kallisto i Europy.
Na pokładzie JUICE jest polski wkład. Centrum Badań Kosmicznych PAN zaprojektowało i zbudowało jednostkę przetwarzania danych oraz elektronikę instrumentu RPWI, a polska firma Astronika wykonała wysięgniki sond Langmuira i anteny. Instrument ma m.in. wychwytywać sygnały elektromagnetyczne wywołane pływami i prądami w oceanach ukrytych pod lodem.
Polska coraz mocniej w kosmosie
Niespełna rok po starcie Voyagera 1, w czerwcu 1978 r., na orbitę poleciał Mirosław Hermaszewski, pierwszy Polak w kosmosie. Na drugiego czekaliśmy 47 lat. W czerwcu 2025 r. Sławosz Uznański-Wiśniewski w ramach misji IGNIS poleciał na Międzynarodową Stację Kosmiczną, gdzie spędził 18 dni i przeprowadził 13 eksperymentów przygotowanych przez polskie uczelnie i firmy.
Polska zwiększa też zaangażowanie w Europejską Agencję Kosmiczną. W listopadzie 2025 r. na Radzie Ministerialnej ESA w Bremie zadeklarowała rekordową składkę ok. 550 mln euro i podpisała list intencyjny w sprawie budowy w kraju ośrodka ESA zajmującego się bezpieczeństwem i odpornością.
– To pozytywny krok w zaangażowaniu Polski w ESA, który wesprze rozwój Polski jako wschodzącej potęgi kosmicznej – mówił Josef Aschbacher, dyrektor generalny ESA.
Satelity, które widzą Bałtyk przez chmury
Najwięcej polskich sukcesów dotyczy dziś satelitów radarowych SAR. W przeciwieństwie do kamer optycznych radar widzi przez chmury i w nocy, a to nad pochmurnym Bałtykiem ogromna przewaga. Pozwala śledzić statki, także te, które wyłączają nadajniki AIS, chronić farmy wiatrowe, gazociągi, kable podmorskie i terminale LNG oraz wykrywać wycieki ropy.
ICEYE, światowy lider z polskim założycielem
Liderem tej dziedziny jest ICEYE, firma o polsko-fińskich korzeniach, którą współzałożył i kieruje Rafał Modrzewski. Ma największą na świecie konstelację satelitów radarowych, produkuje 50 satelitów rocznie i chce podwoić tę liczbę do 2028 r. W czerwcu 2026 r. jej wycena przekroczyła 10 mld euro. W maju 2025 r. konsorcjum ICEYE Polska i Wojskowych Zakładów Łączności nr 1 z Polskiej Grupy Zbrojeniowej podpisało z MON umowę o wartości ok. 860 mln zł brutto na system MikroSAR. Obejmuje ona trzy satelity radarowe z opcją na kolejne trzy oraz mobilny segment naziemny. Wojsko odebrało system rok później, 15 maja 2026 r.
– Współpraca sektora prywatnego i państwa jest modelem dla przyszłych programów strategicznych – mówił podczas uroczystości Cezary Tomczyk, wiceminister obrony narodowej.
Eycore, czyli radar z gdyńskimi korzeniami
Drugą polską firmą radarową jest Eycore. Wyrosła z gdyńskiej spółki APS (Advanced Protection Systems), producenta systemów antydronowych i radarów naziemnych. Kieruje nią Maciej Klemm, współzałożyciel APS. 3 maja 2026 r. rakieta Falcon 9 wyniosła na orbitę satelitę Eycore-1, pierwszego z radarem SAR zbudowanym w Polsce. Eycore planuje też inwestycję o wartości ok. 50 mln zł na Kaszubach, w ramach Zielonego Okręgu Przemysłowego „Kaszubia”. Mają tam powstać siedziba, hala produkcyjna i pomieszczenia czyste do budowy elektroniki kosmicznej.
– Technologie kosmiczne, a zwłaszcza satelitarna obserwacja Ziemi, są dziś kluczowe dla bezpieczeństwa państwa – mówi Tomasz Kusowski, współzałożyciel i wiceprezes Eycore.
Gdynia buduje rakiety
Kosmiczne ambicje ma też Gdynia. Działający tam od 2004 r. SpaceForest rozwija Peruna, suborbitalną rakietę wielokrotnego użytku o długości 11,5 m. Ma ona wynosić do 50 kg ładunku na wysokość ok. 150 km. Rakieta latała już trzy razy z Ustki, ostatnio 22 listopada 2025 r. W ramach kontraktu z ESA o wartości 2,4 mln euro firma ma wykonać cztery loty na wysokość 50, 80, 100 i 150 km. Jeden z nich ma wystartować z platformy na Morzu Północnym u wybrzeży Danii. Byłby to pierwszy pionowy start rakiety polskiej firmy z pływającej platformy.
Gdyńscy inżynierowie pracują też dla europejskiego programu rakiet wielokrotnego użytku. Dla demonstratora Themis, który rozwija ArianeGroup, SpaceForest buduje układ GFCS, który obraca odzyskiwany człon o 180 stopni przed lądowaniem. Firma produkuje też kompaktowe radary SAR HUSSAR dla dronów i samolotów, które mogą śledzić statki i monitorować porty.
– Naprawdę przydałby się nam kosmodrom – mówi Robert Magiera, CEO SpaceForest, który chce, żeby rakiety stały się pomorską specjalnością.
Bursztyn startuje znad Bałtyku
W kosmos dotarła już polska rakieta suborbitalna ILR-33 Bursztyn, zbudowana w warszawskim Instytucie Lotnictwa, który należy do Sieci Badawczej Łukasiewicz. W lipcu 2024 r. wystartowała z norweskiego Andøya Space i osiągnęła wysokość 101 km, przekraczając umowną granicę kosmosu. 12 listopada 2026 r., zaledwie tydzień przed rekordem Voyagera, z poligonu w Ustce poleciała wersja Bursztyn 2K. Rozpędziła się do dwukrotnej prędkości dźwięku i przetestowała systemy łączności i śledzenia wrocławskiej firmy Thorium Space. Mobilną wyrzutnię WR-2 przywieziono na start w standardowym kontenerze morskim.
Ustka, z której startują i Perun, i Bursztyn, staje się polskim oknem na kosmos. Rakiety lecą nad Bałtykiem, a morze po raz kolejny okazuje się sprzymierzeńcem tych, którzy patrzą w niebo.
Dwie granice
Voyager 1 przypomina, że ludzka ciekawość nie zna granic. Najbliższa wielka niewiadoma leży jednak nie 26 mld km od nas, lecz kilka kilometrów pod powierzchnią morza. Polskie firmy i instytuty coraz częściej pracują na obu tych frontach: budują instrumenty, które szukają oceanów na księżycach Jowisza, i satelity, które z orbity pilnują Bałtyku.
Źródło: Gazeta Morska

Komentarze (0)
Dyskusja jest moderowana przez redakcję: komentarz pojawia się po sprawdzeniu. Adres e-mail nie jest publikowany.
Nikt jeszcze nie skomentował tego tekstu.