Przejdź do treści
Partnerzy serwisu

Płaszczki nietoperzowe zamieszkały na Pomorzu. Kalifornijskie orlenie z jadowitym kolcem zobaczysz w Polsce tylko w Aquaparku Reda

W odnowionym akwarium Aquaparku Reda obok rekinów pływają trzy płaszczki kalifornijskie, nazywane też nietoperzowymi (Myliobatis californica). Żadne inne polskie oceanarium nie pokazuje tego gatunku. Dorosłe mogą mieć prawie dwa metry rozpiętości, w wodzie poruszają się jak ptaki w powietrzu, a zdobycz znajdują nawet wtedy, gdy jest ukryta w piasku.

Płaszczka płynie w zbiorniku akwarium, poniżej rekin nad skałami, w tle zwiedzający za szybą
fot. Przemek Świderski / Gazeta Morska

W skrócie

W Aquaparku Reda zamieszkały trzy płaszczki kalifornijskie, zwane nietoperzowymi. Sprawdź, jak wyczuwają zdobycz, do czego służy im kolec i dlaczego zobaczysz je tylko w Redzie.

Płaszczki trafiły do Redy razem z czterema rekinami: rekinem rafowym białopłetwym, rekinem rafowym czarnopłetwym i dwoma rekinami lamparcimi. Wszystkie zwierzęta przyjechały ze Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Aquapark nie jest ich właścicielem, tylko opiekunem, bo zwierzęta zostały użyczone. Wymiana i użyczanie zwierząt między placówkami to standard w ogrodach zoologicznych i akwariach publicznych. Pozwala tworzyć ekspozycje i ogranicza potrzebę odławiania nowych osobników z natury.

Tylko w Redzie

Sprawdziliśmy, jakie płaszczki można oglądać w największych polskich oceanariach. Afrykarium we wrocławskim zoo pokazuje m.in. orlenie cętkowane, orlenie luzytańskie, patelnice wstęgoogonowe, ogończe niebieskoplame i ogończę arnak. W Orientarium łódzkiego zoo nad głowami zwiedzających przepływają orlenie. W obu miejscach można więc zobaczyć krewne płaszczek z Redy, ale nie ten gatunek. Kto chce w Polsce zobaczyć płaszczkę nietoperzową, musi przyjechać do Redy.

Inne płaszczki zobaczysz w Gdyni

Uczciwie trzeba dodać, że płaszczki można w Trójmieście oglądać nie tylko w Redzie. Według katalogu wystawy na 2026 rok Akwarium Gdyńskie pokazuje cztery inne gatunki:

  • patelnicę niebieskopławą (Taeniura lymma) w sali Wodne Zwierzęta Świata, niewielką płaszczkę z raf koralowych z jaskrawoniebieskimi plamami,
  • płaszczkę rzeczną (Potamotrygon motoro) w sali Amazonia, która żyje w słodkich wodach rzek Ameryki Południowej,
  • orlenia pospolitego (Myliobatis aquila) na ekspozycji Morza Zimne, bliskiego krewnego płaszczki z Redy, bo należy do tego samego rodzaju,
  • raję ciernistą (Raja clavata) na ekspozycji Morza Zimne, która w odróżnieniu od płaszczek składa jaja w rogowych kapsułach.

Płaszczki nietoperzowej w Gdyni jednak nie ma. W Polsce można ją zobaczyć tylko w Redzie.

Gdynia i Reda w jeden dzień

To dobry pomysł na całodniową wycieczkę. Dzień można zacząć od spaceru po Gdyni, Skwerem Kościuszki i Bulwarem Nadmorskim, z wizytą w Akwarium Gdyńskim. Potem wystarczy wsiąść do SKM i przejechać do Redy. Tam czeka kilka godzin w Aquaparku: baseny, relaks i oglądanie m.in. płaszczek i rekinów w akwarium. Na koniec warto zanurzyć się w immersyjnym pokazie poświęconym Fryderykowi Chopinowi w galerii Art Box.

Skrzydła jak u nietoperza

Płaszczka kalifornijska należy do rodziny orleniowatych, czyli płaszczek, które pływają, machając płetwami jak skrzydłami. Angielska nazwa bat ray, czyli płaszczka nietoperzowa, wzięła się od szerokich, kanciastych płetw piersiowych o zaostrzonych końcach, które przypominają skrzydła nietoperza. Z przodu wyraźnie wystaje głowa z zaokrąglonym pyskiem. Wierzch ciała jest ciemnobrązowy, oliwkowy albo prawie czarny, bez plam, a spód biały.

To duże zwierzęta. Największe osobniki osiągają około 1,8 metra rozpiętości i ważą do 91 kilogramów. Samice są znacznie większe od samców. Młode rodzą się z rozpiętością około 30 centymetrów i ważą mniej więcej kilogramów.

Kuzynki rekinów

Choć wyglądają zupełnie inaczej, płaszczki są najbliższymi krewnymi rekinów. Jedne i drugie to ryby chrzęstnoszkieletowe. Ich szkielet nie jest zbudowany z kości, lecz z chrząstki, lżejszej i bardziej elastycznej. Płaszczek i ich krewnych, czyli m.in. raj, drętw i rochowców, opisano ponad 600 gatunków. To więcej niż rekinów.

Płaski kształt to efekt ewolucji. Płetwy piersiowe zrosły się z głową i tułowiem w szeroki dysk. Oczy znajdują się na górze ciała, a otwór gębowy, nozdrza i szczeliny skrzelowe na spodzie. Dlatego gdy płaszczka przepływa tuż przy szybie akwarium, widać jej biały brzuch, który wielu osobom przypomina uśmiechniętą twarz. „Oczy” to w rzeczywistości nozdrza, a „uśmiech” to otwór gębowy.

Kiedy płaszczka odpoczywa na dnie, częściowo zagrzebana w piasku, nie wciąga wody otworem gębowym, bo nabrałaby piasku do skrzeli. Pobiera ją przez tryskawki, czyli dwa otwory tuż za oczami. Woda przepływa przez skrzela i wypływa szczelinami na spodzie ciała.

Szósty zmysł

Płaszczki, podobnie jak rekiny, mają zmysł, którego człowiek nie posiada. W skórze wokół pyska znajdują się ampułki Lorenziniego, nazwane od włoskiego lekarza Stefano Lorenziniego, który opisał je w XVII wieku. To kanaliki wypełnione galaretowatą substancją, które wyczuwają bardzo słabe pola elektryczne. Takie pola wytwarza każde żywe zwierzę, choćby przez pracę mięśni. Dzięki temu płaszczka znajduje małża czy kraba ukrytego w piasku, nawet jeśli go nie widzi.

Z wybrzeży Kalifornii

Płaszczka nietoperzowa żyje we wschodnim Pacyfiku, od wybrzeży Oregonu w USA po Zatokę Kalifornijską w Meksyku, a także w pobliżu Wysp Galapagos. Trzyma się płytkich wód, najczęściej do głębokości około 46 metrów. Spotyka się ją w zatokach o mulistym i piaszczystym dnie, na dnie skalistym i w lasach wodorostów.

Zwykle pływa samotnie, ale potrafi tworzyć ogromne stada, liczące nawet tysiące osobników. W chłodniejszych porach dnia przenosi się do cieplejszej, płytkiej wody przy brzegu, prawdopodobnie po to, żeby się ogrzać. Zdarza się też, że wyskakuje z wody i ślizga się po jej powierzchni.

Kopacz z dna

Głównym pożywieniem płaszczki nietoperzowej są małże. W badaniu ponad 500 żołądków z Zatoki Humboldta w Kalifornii to właśnie one dominowały w diecie. Zjada też wieloszczety, krewetki, kraby i małe ryby.

Zdobycz wydobywa z dna. Macha płetwami, żeby odgarnąć piasek, i ryje w nim pyskiem. Zęby ma zrośnięte w płytki, którymi miażdży muszle. Wypluwa skorupki i zjada tylko miękkie części. Podobnie jak rekiny, przez całe życie wymienia zużyte zęby na nowe.

Płaszczki nietoperzowe miały kiedyś złą opinię wśród hodowców ostryg, którzy uważali je za szkodniki i zastawiali na nie pułapki. Okazało się, że ostrygi jedzą rzadko, a hodowcom raczej pomagają, bo zjadają kraby poluące na ostrygi.

Jadowity kolec na ogonie

Płaszczka nietoperzowa ma długi, biczowaty ogon. U jego nasady, tuż za ciałem, znajduje się jadowity kolec z zadziorami, a niekiedy dwa lub trzy. Służą wyłącznie do obrony. Zwierzę używa ich tylko wtedy, gdy czuje się zagrożone, dlatego dla człowieka stanowi niewielkie zagrożenie.

Młode rodzą się ogonem do przodu

Płaszczki nietoperzowe rodzą żywe młode. Gody odbywają się wiosną lub latem, a ciąża trwa od 8 do 12 miesięcy. Samica rodzi w płytkiej wodzie od 2 do 12 młodych, a ich liczba zależy od jej wielkości. Młode przychodzą na świat ogonem do przodu, z płetwami zwiniętymi na grzbiecie. Samce dojrzewają po około dwóch latach, samice dopiero po pięciu lub sześciu.

Bezpieczne, choć krewni mają problem

Na wolności na płaszczki nietoperzowe polują żarłacze ludojady, rekiny siedmioskrzelowe, a na młode także lwy morskie. Mimo to gatunek nie jest zagrożony. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) klasyfikuje go jako gatunek najmniejszej troski.

Inaczej jest z całą grupą. Według analizy opublikowanej w 2021 roku w czasopiśmie Current Biology wyginięciem zagrożona jest ponad jedna trzecia gatunków rekinów, płaszczek i chimer, głównie z powodu przełowienia. Dlatego akwaria publiczne odgrywają coraz większą rolę w edukacji. Pozwalają zobaczyć te zwierzęta z bliska i zrozumieć, dlaczego warto je chronić.

Jak je oglądać w Redzie

Trzy płaszczki nietoperzowe pływają w odnowionym i zabezpieczonym akwarium razem z rekinami. Można je oglądać w godzinach otwarcia Aquaparku, czyli codziennie od 9 do 22, a w wakacje od 8, i to na trzy sposoby.

Najspokojniej w strefie odpoczynku przy akwarium. Wystarczy usiąść przy szybie i poczekać, aż któraś z płaszczek przepłynie tuż obok. Wtedy najlepiej widać jej „uśmiechniętą twarz”, wystającą głowę i płetwy, które poruszają się jak skrzydła.

Więcej emocji daje Shark Slide. Ta 60-metrowa zjeżdżalnia prowadzi przeszklonym tunelem przez dno akwarium, więc płaszczki i rekiny przepływają nad głowami zjeżdżających.

Trzecia możliwość to Deep Blue, basen o głębokości ponad dwóch metrów. Od akwarium oddziela go przezroczysta ściana, więc nurkując, można znaleźć się z płaszczkami niemal oko w oko.

Źródło: Gazeta Morska

Kamil Kusier redaktor naczelny Wszystkie teksty autora →

Komentarze (0)

Dyskusja jest moderowana przez redakcję: komentarz pojawia się po sprawdzeniu. Adres e-mail nie jest publikowany.

Nikt jeszcze nie skomentował tego tekstu.

Dodaj komentarz

0 komentarzy